ขึ้นทะเบียนและขออนุญาต
UAT 401 กฎหมาย ความปลอดภัย และการบริหารความเสี่ยงของระบบอากาศยานไร้คนขับ
บทเรียน
เมื่อเรียนจบโมดูลนี้ ผู้เรียนจะสามารถ
- ออกแบบทะเบียนบุคลากร อากาศยาน และกรมธรรม์ที่ตรวจความพร้อมได้ก่อนทุกภารกิจ
- ตั้งการเตือนล่วงหน้าเมื่อเอกสารใกล้หมดอายุ
- ตรวจเส้นทางบินทั้งจุดเลี้ยวและขาเส้นทางกับพื้นที่จำกัด
- จัดแฟ้มหลักฐานการขออนุญาตให้ผู้อื่นตรวจทานได้
ทำไมต้องรู้
หน่วยความรู้เรื่องเตรียมข้อมูลก่อนขึ้นทะเบียนของคลังความรู้โดรนแนะนำให้จัดข้อมูลบุคคล อากาศยาน และอุปกรณ์ให้ตรวจย้อนกลับได้ก่อนเข้าสู่ระบบทางการ ส่วนหน่วยความรู้เรื่องตรวจเงื่อนไขก่อนขอปฏิบัติการเน้นการตรวจข้อจำกัดพื้นที่ วันเวลา และรูปแบบงานจากแหล่งทางการ UAT 313 สอนขั้นตอนการขึ้นทะเบียนและขออนุญาตแล้ว เมื่อบริษัทฟ้าใสสำรวจมีผู้บังคับหลายคนและโดรนหลายลำ ปัญหาที่เกิดจริงมักไม่ใช่ “ไม่รู้ขั้นตอน” แต่เป็น เอกสารหมดอายุโดยไม่มีใครสังเกต หรือ ตรวจพื้นที่ไม่ครบ โมดูลนี้จึงเปลี่ยนการตรวจด้วยความจำเป็นระบบที่ตรวจได้ทุกครั้ง
ทะเบียนที่ตรวจความพร้อมได้
เอกสารที่ต้องใช้ได้ในวันภารกิจมีอย่างน้อยสามชุด สิทธิทำการของผู้บังคับ (อายุ 4 ปีตามประกาศ Specific ที่เรียนใน UAT 313) ทะเบียนอากาศยาน (ประกาศ พ.ศ. 2558 ข้อ 15 กำหนดอายุ 2 ปี) และ กรมธรรม์ประกันภัยความรับผิดต่อบุคคลที่สาม ซึ่งมีวันเริ่มและวันสิ้นสุดของตัวเอง ทั้งสามชุดหมดอายุไม่พร้อมกัน ระบบที่ดีจึงเก็บวันหมดอายุของทุกเอกสาร ตรวจทุกคู่ผู้บังคับกับโดรนก่อนจัดตารางงาน และเตือนล่วงหน้าก่อนหมดอายุ
ตัวอย่างที่ 1 ใครและเครื่องใดพร้อมบินวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569
บริษัทมีผู้บังคับสามคนและโดรนสามลำ ตรวจความพร้อมในวันภารกิจ และหาเอกสารที่จะหมดอายุภายใน 90 วันหลังภารกิจ (ข้อมูลสมมติ)
from datetime import date
mission = date(2026, 11, 16)
pilots = { # วันหมดอายุของสิทธิทำการ
"P01": date(2029, 3, 31),
"P02": date(2026, 11, 10),
"P03": date(2027, 6, 30),
}
drones = { # (วันหมดอายุทะเบียน, วันสิ้นสุดกรมธรรม์)
"D1": (date(2027, 1, 20), date(2026, 12, 31)),
"D2": (date(2026, 11, 30), date(2026, 11, 15)),
"D3": (date(2026, 10, 1), date(2027, 5, 1)),
}
def ok(d):
return d >= mission
good_pilots = [p for p, exp in pilots.items() if ok(exp)]
for d, (reg, ins) in drones.items():
problems = [n for n, v in (("registration", reg), ("insurance", ins)) if not ok(v)]
print(f"{d}: {'ready' if not problems else 'NOT ready: ' + ', '.join(problems)}")
print("pilots ready:", good_pilots)
soon = [(k, (v - mission).days) for k, v in pilots.items() if 0 <= (v - mission).days <= 90]
for k, (reg, ins) in drones.items():
soon += [(f"{k} {n}", (v - mission).days) for n, v in (("reg", reg), ("ins", ins))
if 0 <= (v - mission).days <= 90]
print("expiring within 90 days of the mission:", soon)
D1: ready
D2: NOT ready: insurance
D3: NOT ready: registration
pilots ready: ['P01', 'P03']
expiring within 90 days of the mission: [('D1 reg', 65), ('D1 ins', 45), ('D2 reg', 14)]
โดรน D2 ทะเบียนยังใช้ได้แต่กรมธรรม์สิ้นสุดก่อนภารกิจหนึ่งวัน D3 ทะเบียนหมดอายุแล้ว ผู้บังคับ P02 สิทธิทำการหมดก่อนภารกิจหกวัน จึงเหลือคู่ที่ใช้ได้คือ P01 หรือ P03 กับ D1 และยังต้องเริ่มต่ออายุทะเบียนของ D2 กับเอกสารของ D1 ตั้งแต่วันนี้ การตั้งการเตือนล่วงหน้าต้องเผื่อเวลาที่หน่วยงานใช้พิจารณาด้วย
ตรวจพื้นที่ให้ครบทั้งเส้นทาง
ประกาศ กพท. เรื่องพื้นที่หวงห้ามและพื้นที่อันตราย ข้อมูลใน AIP ของประเทศไทย และประกาศห้ามบินเฉพาะกิจ เช่นในพื้นที่ชายแดน เป็นแหล่งที่ต้องตรวจทุกครั้ง ความผิดพลาดที่พบบ่อยคือตรวจเฉพาะจุดขึ้นลงหรือจุดเลี้ยว ทั้งที่เส้นตรงระหว่างสองจุดอาจตัดผ่านพื้นที่จำกัด การตรวจที่ถูกต้องต้องตรวจทั้ง จุด (อยู่ในรูปหลายเหลี่ยมหรือไม่) และ ขาเส้นทาง (ตัดขอบรูปหลายเหลี่ยมหรือไม่)
ตัวอย่างที่ 2 จุดเลี้ยวทุกจุดอยู่นอกพื้นที่ แต่เส้นทางยังผ่าน
เส้นทางสำรวจมีจุดเลี้ยวห้าจุด และมีพื้นที่จำกัดรูปสี่เหลี่ยมอยู่กลางแนว ใช้พิกัดท้องถิ่นหน่วยเมตร ตรวจด้วยวิธีนับการตัดของรังสี (ray casting) และการตรวจส่วนของเส้นตรงตัดกัน (ข้อมูลสมมติ)
zone = [(400, 200), (900, 150), (1000, 600), (550, 700)] # พื้นที่จำกัดสมมติ (m, พิกัดท้องถิ่น)
route = [(0, 0), (300, 100), (1100, 300), (1200, 750), (500, 800)] # จุดเลี้ยวของเส้นทาง
def inside(p, poly):
x, y = p
c = False
for (x1, y1), (x2, y2) in zip(poly, poly[1:] + poly[:1]):
if (y1 > y) != (y2 > y) and x < x1 + (y - y1) * (x2 - x1) / (y2 - y1):
c = not c
return c
def cross(a, b, c, d):
def o(p, q, r):
return (q[0]-p[0])*(r[1]-p[1]) - (q[1]-p[1])*(r[0]-p[0])
return o(a, b, c) * o(a, b, d) < 0 and o(c, d, a) * o(c, d, b) < 0
edges = list(zip(zone, zone[1:] + zone[:1]))
for i, p in enumerate(route):
print(f"waypoint {i} {p}: {'INSIDE zone' if inside(p, zone) else 'outside'}")
for i, (a, b) in enumerate(zip(route, route[1:])):
hits = sum(cross(a, b, c, d) for c, d in edges)
print(f"leg {i}-{i+1}: crosses zone boundary {hits} time(s)")
waypoint 0 (0, 0): outside
waypoint 1 (300, 100): outside
waypoint 2 (1100, 300): outside
waypoint 3 (1200, 750): outside
waypoint 4 (500, 800): outside
leg 0-1: crosses zone boundary 0 time(s)
leg 1-2: crosses zone boundary 2 time(s)
leg 2-3: crosses zone boundary 0 time(s)
leg 3-4: crosses zone boundary 0 time(s)
ถ้าตรวจเฉพาะจุดเลี้ยว จะสรุปผิดว่าเส้นทางปลอดภัย แต่ขา 1–2 ตัดขอบสองครั้ง หมายถึงเข้าไปแล้วออกมา ในงานจริงควรขยายพื้นที่จำกัดออกเป็นระยะเผื่อก่อนตรวจ และใช้ระบบพิกัดที่ถูกต้องของข้อมูลต้นทาง ซอฟต์แวร์วางแผนการบินหลายตัวตรวจเรื่องนี้ได้ แต่ผู้วางแผนต้องรู้ว่าเครื่องมือตรวจอะไรและไม่ตรวจอะไร
แฟ้มหลักฐานการขออนุญาต
แนวทางการขอรับบริการ UAS ของ กพท. และรูปแบบคู่มือปฏิบัติการ CAAT-GM-UAS-001 ช่วยจัดเอกสารให้ครบ แฟ้มที่ดีทำให้คนอื่นตรวจทานได้โดยไม่ต้องถามผู้จัดทำ ควรมีรายการเอกสารพร้อมเลขที่และวันหมดอายุ แผนที่เส้นทางพร้อมผลตรวจพื้นที่และวันที่ตรวจ แหล่งข้อมูลพร้อมฉบับที่ใช้ และบันทึกการเปลี่ยนแปลงแผน
กิจกรรมในชั้นเรียน
กิจกรรม: ระบบทะเบียนและการตรวจพื้นที่ของบริษัท
- ออกแบบตารางทะเบียนผู้บังคับ โดรน เครื่องวิทยุ และกรมธรรม์ พร้อมช่องเลขที่เอกสารและวันหมดอายุ
- กรอกข้อมูลสมมติ 5 คน 5 ลำ แล้วใช้ตัวอย่างที่ 1 หาคู่ที่พร้อมบินในวันที่กำหนด
- วาดเส้นทางสำรวจจริงบนแผนที่ แปลงเป็นพิกัดท้องถิ่น แล้วตรวจกับพื้นที่จำกัดจากแหล่งทางการด้วยตัวอย่างที่ 2
- เพิ่มระยะเผื่อรอบพื้นที่จำกัด และตรวจซ้ำ
- จัดแฟ้มหลักฐานแล้วสลับให้อีกกลุ่มตรวจทาน บันทึกสิ่งที่อีกกลุ่มหาไม่เจอ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
ระวัง
- ตรวจแค่ทะเบียนโดรน ลืมสิทธิทำการและกรมธรรม์
- เตือนวันหมดอายุช้าเกินไป จนต่ออายุไม่ทันภารกิจ
- ตรวจเฉพาะจุดเลี้ยว ไม่ตรวจขาเส้นทาง
- ใช้ข้อมูลพื้นที่จำกัดฉบับเก่า หรือไม่จดวันที่ตรวจ
- แฟ้มหลักฐานเข้าใจได้แค่ผู้จัดทำ
สรุป
- ความพร้อมในวันภารกิจต้องตรวจสิทธิทำการ ทะเบียนอากาศยาน และกรมธรรม์พร้อมกัน
- ระบบทะเบียนควรเตือนล่วงหน้าโดยเผื่อเวลาพิจารณาของหน่วยงาน
- การตรวจพื้นที่ต้องตรวจทั้งจุดและขาเส้นทาง พร้อมระยะเผื่อ
- แฟ้มหลักฐานที่ดีให้ผู้อื่นตรวจทานได้ด้วยตัวเอง
แบบฝึกตรวจความเข้าใจ
- ทะเบียนอากาศยานตามประกาศ พ.ศ. 2558 มีอายุกี่ปี
- สิทธิทำการของผู้บังคับตามประกาศ Specific มีอายุกี่ปี
- กรมธรรม์สิ้นสุด 15 พฤศจิกายน ภารกิจวันที่ 16 พฤศจิกายน ใช้โดรนลำนั้นได้หรือไม่
- ทำไมการตรวจเฉพาะจุดเลี้ยวจึงไม่พอ
- เส้นตรงหนึ่งขาตัดขอบพื้นที่จำกัด 2 ครั้ง หมายความว่าอะไร
เฉลย
- 2 ปี
- 4 ปี
- ไม่ได้ ต้องต่อกรมธรรม์ก่อน
- เส้นตรงระหว่างสองจุดที่อยู่นอกพื้นที่อาจผ่านเข้าไปในพื้นที่ได้
- เส้นทางเข้าไปในพื้นที่แล้วออกมา
สรุปสูตรสำคัญ
| เอกสารใช้ได้ในวันภารกิจ | |
| เตือนล่วงหน้า |
แหล่งอ้างอิงหลัก
- กระทรวงคมนาคม. (2558). ประกาศกระทรวงคมนาคม เรื่อง หลักเกณฑ์การขออนุญาตและเงื่อนไขในการบังคับหรือปล่อยอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน ประเภทอากาศยานที่ควบคุมการบินจากภายนอก พ.ศ. 2558. ราชกิจจานุเบกษา, 132(86 ง), 6–12. link
- สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย. (2569). ประกาศ กพท. เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการในการอนุญาตให้ผู้บังคับหรือปล่อยอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน ประเภทอากาศยานที่ควบคุมการบินจากภายนอก ที่มีน้ำหนักไม่เกิน 25 กิโลกรัม ปฏิบัติแตกต่างไปจากเงื่อนไขที่กำหนด พ.ศ. 2569 (มีผล 17 พฤษภาคม 2569). link
- สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย. (2568). แนวทางการขอรับบริการสำหรับผู้รับบริการ UAS. link
- สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย. (2569). ประกาศ กพท. เรื่อง กำหนดพื้นที่หวงห้ามเด็ดขาด พื้นที่หวงห้ามเฉพาะ และพื้นที่อันตราย (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569. link
- สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย. (2026). Aeronautical information publication Thailand (eAIP), ENR 5.1 Prohibited, restricted and danger areas (AIRAC AMDT 09/26). link
- สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย. (2565). รูปแบบคู่มือปฏิบัติการบินของอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน (CAAT-GM-UAS-001, Issue 01 Rev 00). link
อ่านเพิ่มเติม
ศึกษาหน่วยความรู้ที่กำหนดล่วงหน้า ดูสื่อประกอบ และทำ quiz ประจำโมดูล
ในชั้นเรียน / ภาคสนาม
บรรยาย อภิปรายกรณีศึกษา และแก้โจทย์ในชั้นเรียน
หลักฐานการเรียนรู้: ผล quiz และแบบฝึกหัดที่ส่ง