โมดูล 2/5 · สัปดาห์ 4–6 · 27 ชม.

ขึ้นทะเบียนและขออนุญาต

UAT 401 กฎหมาย ความปลอดภัย และการบริหารความเสี่ยงของระบบอากาศยานไร้คนขับ

เวลาเรียนประมาณ 80 นาทีร่าง รอตรวจปรับปรุงล่าสุด 28 กันยายน 2569

บทเรียน

เมื่อเรียนจบโมดูลนี้ ผู้เรียนจะสามารถ

  1. ออกแบบทะเบียนบุคลากร อากาศยาน และกรมธรรม์ที่ตรวจความพร้อมได้ก่อนทุกภารกิจ
  2. ตั้งการเตือนล่วงหน้าเมื่อเอกสารใกล้หมดอายุ
  3. ตรวจเส้นทางบินทั้งจุดเลี้ยวและขาเส้นทางกับพื้นที่จำกัด
  4. จัดแฟ้มหลักฐานการขออนุญาตให้ผู้อื่นตรวจทานได้

ความรู้พื้นฐานที่ควรมี: UAT 401 โมดูล 1 · UAT 313 โมดูล 2 (การขึ้นทะเบียนและการขออนุญาต)

ทำไมต้องรู้

หน่วยความรู้เรื่องเตรียมข้อมูลก่อนขึ้นทะเบียนของคลังความรู้โดรนแนะนำให้จัดข้อมูลบุคคล อากาศยาน และอุปกรณ์ให้ตรวจย้อนกลับได้ก่อนเข้าสู่ระบบทางการ ส่วนหน่วยความรู้เรื่องตรวจเงื่อนไขก่อนขอปฏิบัติการเน้นการตรวจข้อจำกัดพื้นที่ วันเวลา และรูปแบบงานจากแหล่งทางการ UAT 313 สอนขั้นตอนการขึ้นทะเบียนและขออนุญาตแล้ว เมื่อบริษัทฟ้าใสสำรวจมีผู้บังคับหลายคนและโดรนหลายลำ ปัญหาที่เกิดจริงมักไม่ใช่ “ไม่รู้ขั้นตอน” แต่เป็น เอกสารหมดอายุโดยไม่มีใครสังเกต หรือ ตรวจพื้นที่ไม่ครบ โมดูลนี้จึงเปลี่ยนการตรวจด้วยความจำเป็นระบบที่ตรวจได้ทุกครั้ง

ทะเบียนที่ตรวจความพร้อมได้

เอกสารที่ต้องใช้ได้ในวันภารกิจมีอย่างน้อยสามชุด สิทธิทำการของผู้บังคับ (อายุ 4 ปีตามประกาศ Specific ที่เรียนใน UAT 313) ทะเบียนอากาศยาน (ประกาศ พ.ศ. 2558 ข้อ 15 กำหนดอายุ 2 ปี) และ กรมธรรม์ประกันภัยความรับผิดต่อบุคคลที่สาม ซึ่งมีวันเริ่มและวันสิ้นสุดของตัวเอง ทั้งสามชุดหมดอายุไม่พร้อมกัน ระบบที่ดีจึงเก็บวันหมดอายุของทุกเอกสาร ตรวจทุกคู่ผู้บังคับกับโดรนก่อนจัดตารางงาน และเตือนล่วงหน้าก่อนหมดอายุ

ตัวอย่างที่ 1 ใครและเครื่องใดพร้อมบินวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569

บริษัทมีผู้บังคับสามคนและโดรนสามลำ ตรวจความพร้อมในวันภารกิจ และหาเอกสารที่จะหมดอายุภายใน 90 วันหลังภารกิจ (ข้อมูลสมมติ)

from datetime import date

mission = date(2026, 11, 16)
pilots = {                                   # วันหมดอายุของสิทธิทำการ
    "P01": date(2029, 3, 31),
    "P02": date(2026, 11, 10),
    "P03": date(2027, 6, 30),
}
drones = {                                   # (วันหมดอายุทะเบียน, วันสิ้นสุดกรมธรรม์)
    "D1": (date(2027, 1, 20), date(2026, 12, 31)),
    "D2": (date(2026, 11, 30), date(2026, 11, 15)),
    "D3": (date(2026, 10, 1), date(2027, 5, 1)),
}

def ok(d):
    return d >= mission

good_pilots = [p for p, exp in pilots.items() if ok(exp)]
for d, (reg, ins) in drones.items():
    problems = [n for n, v in (("registration", reg), ("insurance", ins)) if not ok(v)]
    print(f"{d}: {'ready' if not problems else 'NOT ready: ' + ', '.join(problems)}")
print("pilots ready:", good_pilots)

soon = [(k, (v - mission).days) for k, v in pilots.items() if 0 <= (v - mission).days <= 90]
for k, (reg, ins) in drones.items():
    soon += [(f"{k} {n}", (v - mission).days) for n, v in (("reg", reg), ("ins", ins))
             if 0 <= (v - mission).days <= 90]
print("expiring within 90 days of the mission:", soon)
D1: ready
D2: NOT ready: insurance
D3: NOT ready: registration
pilots ready: ['P01', 'P03']
expiring within 90 days of the mission: [('D1 reg', 65), ('D1 ins', 45), ('D2 reg', 14)]

โดรน D2 ทะเบียนยังใช้ได้แต่กรมธรรม์สิ้นสุดก่อนภารกิจหนึ่งวัน D3 ทะเบียนหมดอายุแล้ว ผู้บังคับ P02 สิทธิทำการหมดก่อนภารกิจหกวัน จึงเหลือคู่ที่ใช้ได้คือ P01 หรือ P03 กับ D1 และยังต้องเริ่มต่ออายุทะเบียนของ D2 กับเอกสารของ D1 ตั้งแต่วันนี้ การตั้งการเตือนล่วงหน้าต้องเผื่อเวลาที่หน่วยงานใช้พิจารณาด้วย

แผนภาพแท่งเวลาเก้าแถวจากกันยายน 2569 ถึงมีนาคม 2570 สิทธิทำการ P01 P03 และเอกสารของ D1 และประกันของ D3 เป็นแท่งสีเขียวยาวเลยเส้นประวันภารกิจ 16 พฤศจิกายน 2569 ส่วน P02 ประกันของ D2 และทะเบียนของ D3 เป็นแท่งสีชมพูที่สิ้นสุดก่อนเส้น
ภาพที่ 1 อายุสิทธิทำการ ทะเบียน และกรมธรรม์เทียบวันภารกิจ

ตรวจพื้นที่ให้ครบทั้งเส้นทาง

ประกาศ กพท. เรื่องพื้นที่หวงห้ามและพื้นที่อันตราย ข้อมูลใน AIP ของประเทศไทย และประกาศห้ามบินเฉพาะกิจ เช่นในพื้นที่ชายแดน เป็นแหล่งที่ต้องตรวจทุกครั้ง ความผิดพลาดที่พบบ่อยคือตรวจเฉพาะจุดขึ้นลงหรือจุดเลี้ยว ทั้งที่เส้นตรงระหว่างสองจุดอาจตัดผ่านพื้นที่จำกัด การตรวจที่ถูกต้องต้องตรวจทั้ง จุด (อยู่ในรูปหลายเหลี่ยมหรือไม่) และ ขาเส้นทาง (ตัดขอบรูปหลายเหลี่ยมหรือไม่)

ตัวอย่างที่ 2 จุดเลี้ยวทุกจุดอยู่นอกพื้นที่ แต่เส้นทางยังผ่าน

เส้นทางสำรวจมีจุดเลี้ยวห้าจุด และมีพื้นที่จำกัดรูปสี่เหลี่ยมอยู่กลางแนว ใช้พิกัดท้องถิ่นหน่วยเมตร ตรวจด้วยวิธีนับการตัดของรังสี (ray casting) และการตรวจส่วนของเส้นตรงตัดกัน (ข้อมูลสมมติ)

zone = [(400, 200), (900, 150), (1000, 600), (550, 700)]   # พื้นที่จำกัดสมมติ (m, พิกัดท้องถิ่น)
route = [(0, 0), (300, 100), (1100, 300), (1200, 750), (500, 800)]  # จุดเลี้ยวของเส้นทาง

def inside(p, poly):
    x, y = p
    c = False
    for (x1, y1), (x2, y2) in zip(poly, poly[1:] + poly[:1]):
        if (y1 > y) != (y2 > y) and x < x1 + (y - y1) * (x2 - x1) / (y2 - y1):
            c = not c
    return c

def cross(a, b, c, d):
    def o(p, q, r):
        return (q[0]-p[0])*(r[1]-p[1]) - (q[1]-p[1])*(r[0]-p[0])
    return o(a, b, c) * o(a, b, d) < 0 and o(c, d, a) * o(c, d, b) < 0

edges = list(zip(zone, zone[1:] + zone[:1]))
for i, p in enumerate(route):
    print(f"waypoint {i} {p}: {'INSIDE zone' if inside(p, zone) else 'outside'}")
for i, (a, b) in enumerate(zip(route, route[1:])):
    hits = sum(cross(a, b, c, d) for c, d in edges)
    print(f"leg {i}-{i+1}: crosses zone boundary {hits} time(s)")
waypoint 0 (0, 0): outside
waypoint 1 (300, 100): outside
waypoint 2 (1100, 300): outside
waypoint 3 (1200, 750): outside
waypoint 4 (500, 800): outside
leg 0-1: crosses zone boundary 0 time(s)
leg 1-2: crosses zone boundary 2 time(s)
leg 2-3: crosses zone boundary 0 time(s)
leg 3-4: crosses zone boundary 0 time(s)

ถ้าตรวจเฉพาะจุดเลี้ยว จะสรุปผิดว่าเส้นทางปลอดภัย แต่ขา 1–2 ตัดขอบสองครั้ง หมายถึงเข้าไปแล้วออกมา ในงานจริงควรขยายพื้นที่จำกัดออกเป็นระยะเผื่อก่อนตรวจ และใช้ระบบพิกัดที่ถูกต้องของข้อมูลต้นทาง ซอฟต์แวร์วางแผนการบินหลายตัวตรวจเรื่องนี้ได้ แต่ผู้วางแผนต้องรู้ว่าเครื่องมือตรวจอะไรและไม่ตรวจอะไร

แผนภาพพื้นที่จำกัดรูปสี่เหลี่ยมสีชมพู เส้นทางสีฟ้าผ่านจุดเลี้ยว 0 ถึง 4 ซึ่งอยู่นอกพื้นที่ทั้งหมด แต่ขาระหว่างจุด 1 และ 2 ตัดขอบพื้นที่สองจุดที่ทำเครื่องหมายวงกลมชมพู
ภาพที่ 2 เส้นทางบินกับพื้นที่จำกัด

แฟ้มหลักฐานการขออนุญาต

แนวทางการขอรับบริการ UAS ของ กพท. และรูปแบบคู่มือปฏิบัติการ CAAT-GM-UAS-001 ช่วยจัดเอกสารให้ครบ แฟ้มที่ดีทำให้คนอื่นตรวจทานได้โดยไม่ต้องถามผู้จัดทำ ควรมีรายการเอกสารพร้อมเลขที่และวันหมดอายุ แผนที่เส้นทางพร้อมผลตรวจพื้นที่และวันที่ตรวจ แหล่งข้อมูลพร้อมฉบับที่ใช้ และบันทึกการเปลี่ยนแปลงแผน

กิจกรรมในชั้นเรียน

กิจกรรม: ระบบทะเบียนและการตรวจพื้นที่ของบริษัท

  1. ออกแบบตารางทะเบียนผู้บังคับ โดรน เครื่องวิทยุ และกรมธรรม์ พร้อมช่องเลขที่เอกสารและวันหมดอายุ
  2. กรอกข้อมูลสมมติ 5 คน 5 ลำ แล้วใช้ตัวอย่างที่ 1 หาคู่ที่พร้อมบินในวันที่กำหนด
  3. วาดเส้นทางสำรวจจริงบนแผนที่ แปลงเป็นพิกัดท้องถิ่น แล้วตรวจกับพื้นที่จำกัดจากแหล่งทางการด้วยตัวอย่างที่ 2
  4. เพิ่มระยะเผื่อรอบพื้นที่จำกัด และตรวจซ้ำ
  5. จัดแฟ้มหลักฐานแล้วสลับให้อีกกลุ่มตรวจทาน บันทึกสิ่งที่อีกกลุ่มหาไม่เจอ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

ระวัง

  • ตรวจแค่ทะเบียนโดรน ลืมสิทธิทำการและกรมธรรม์
  • เตือนวันหมดอายุช้าเกินไป จนต่ออายุไม่ทันภารกิจ
  • ตรวจเฉพาะจุดเลี้ยว ไม่ตรวจขาเส้นทาง
  • ใช้ข้อมูลพื้นที่จำกัดฉบับเก่า หรือไม่จดวันที่ตรวจ
  • แฟ้มหลักฐานเข้าใจได้แค่ผู้จัดทำ

สรุป

  • ความพร้อมในวันภารกิจต้องตรวจสิทธิทำการ ทะเบียนอากาศยาน และกรมธรรม์พร้อมกัน
  • ระบบทะเบียนควรเตือนล่วงหน้าโดยเผื่อเวลาพิจารณาของหน่วยงาน
  • การตรวจพื้นที่ต้องตรวจทั้งจุดและขาเส้นทาง พร้อมระยะเผื่อ
  • แฟ้มหลักฐานที่ดีให้ผู้อื่นตรวจทานได้ด้วยตัวเอง

แบบฝึกตรวจความเข้าใจ

  1. ทะเบียนอากาศยานตามประกาศ พ.ศ. 2558 มีอายุกี่ปี
  2. สิทธิทำการของผู้บังคับตามประกาศ Specific มีอายุกี่ปี
  3. กรมธรรม์สิ้นสุด 15 พฤศจิกายน ภารกิจวันที่ 16 พฤศจิกายน ใช้โดรนลำนั้นได้หรือไม่
  4. ทำไมการตรวจเฉพาะจุดเลี้ยวจึงไม่พอ
  5. เส้นตรงหนึ่งขาตัดขอบพื้นที่จำกัด 2 ครั้ง หมายความว่าอะไร
เฉลย
  1. 2 ปี
  2. 4 ปี
  3. ไม่ได้ ต้องต่อกรมธรรม์ก่อน
  4. เส้นตรงระหว่างสองจุดที่อยู่นอกพื้นที่อาจผ่านเข้าไปในพื้นที่ได้
  5. เส้นทางเข้าไปในพื้นที่แล้วออกมา

สรุปสูตรสำคัญ

เอกสารใช้ได้ในวันภารกิจ
เตือนล่วงหน้า

แหล่งอ้างอิงหลัก

  1. กระทรวงคมนาคม. (2558). ประกาศกระทรวงคมนาคม เรื่อง หลักเกณฑ์การขออนุญาตและเงื่อนไขในการบังคับหรือปล่อยอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน ประเภทอากาศยานที่ควบคุมการบินจากภายนอก พ.ศ. 2558. ราชกิจจานุเบกษา, 132(86 ง), 6–12. link
  2. สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย. (2569). ประกาศ กพท. เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการในการอนุญาตให้ผู้บังคับหรือปล่อยอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน ประเภทอากาศยานที่ควบคุมการบินจากภายนอก ที่มีน้ำหนักไม่เกิน 25 กิโลกรัม ปฏิบัติแตกต่างไปจากเงื่อนไขที่กำหนด พ.ศ. 2569 (มีผล 17 พฤษภาคม 2569). link
  3. สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย. (2568). แนวทางการขอรับบริการสำหรับผู้รับบริการ UAS. link
  4. สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย. (2569). ประกาศ กพท. เรื่อง กำหนดพื้นที่หวงห้ามเด็ดขาด พื้นที่หวงห้ามเฉพาะ และพื้นที่อันตราย (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569. link
  5. สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย. (2026). Aeronautical information publication Thailand (eAIP), ENR 5.1 Prohibited, restricted and danger areas (AIRAC AMDT 09/26). link
  6. สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย. (2565). รูปแบบคู่มือปฏิบัติการบินของอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน (CAAT-GM-UAS-001, Issue 01 Rev 00). link

อ่านเพิ่มเติม

ศึกษาหน่วยความรู้ที่กำหนดล่วงหน้า ดูสื่อประกอบ และทำ quiz ประจำโมดูล

ในชั้นเรียน / ภาคสนาม

บรรยาย อภิปรายกรณีศึกษา และแก้โจทย์ในชั้นเรียน

หลักฐานการเรียนรู้: ผล quiz และแบบฝึกหัดที่ส่ง

แบบทดสอบประจำโมดูล

แบบทดสอบนี้ใช้ตรวจความเข้าใจ (formative) ไม่ใช่การสอบเก็บคะแนน

โดเมนความรู้: กฎหมาย ความปลอดภัย และความเสี่ยง