จริยธรรมและ PDPA
UAT 401 กฎหมาย ความปลอดภัย และการบริหารความเสี่ยงของระบบอากาศยานไร้คนขับ
บทเรียน
เมื่อเรียนจบโมดูลนี้ ผู้เรียนจะสามารถ
- เลือกความสูงบินที่เก็บรายละเอียดพอสำหรับงานแต่ไม่เกินจำเป็นต่อการระบุตัวบุคคล
- อธิบายระดับความละเอียดของภาพแบบ DORI และข้อจำกัดเมื่อนำมาใช้กับโดรน
- ออกแบบนโยบายระยะเวลาเก็บรักษาและระบบตรวจเพื่อลบข้อมูล
- วางวงจรข้อมูลภาพโดรนให้ตรวจสอบได้ตั้งแต่วัตถุประสงค์ถึงการทำลาย
ทำไมต้องรู้
UAT 313 สอนฐานทางกฎหมายตาม PDPA ข้อมูลอ่อนไหว และการแจ้งเหตุละเมิดภายใน 72 ชั่วโมง หน่วยความรู้เรื่องจริยธรรม ความเป็นส่วนตัว และ PDPA ในงานโดรนของคลังความรู้โดรนกล่าวถึงการเก็บภาพบุคคลและจริยธรรมระบบอัตโนมัติ และหน่วยความรู้เรื่องวางวงจรข้อมูลก่อนเก็บภาพโดรนแนะนำให้กำหนดวัตถุประสงค์ ข้อมูลที่จำเป็น ผู้เข้าถึง การส่งต่อ และจุดทบทวนการเก็บรักษาให้ตรวจสอบได้ แนวทางต่างประเทศ เช่นของสำนักงานกรรมาธิการสารสนเทศสหราชอาณาจักรและคณะทำงานมาตรา 29 ของสหภาพยุโรป เน้นการประเมินผลกระทบก่อนเก็บ ณ วันที่ตรวจ ไม่พบบทบัญญัติใน PDPA ไทยที่บังคับการประเมินผลกระทบ (DPIA) โดยใช้ชื่อนี้โดยตรง แต่หลักการเก็บเท่าที่จำเป็นยังใช้ได้เต็มที่ โมดูลนี้ทำให้หลักนั้นเป็นตัวเลขที่ออกแบบได้
เก็บเท่าที่จำเป็นด้วยความสูงบิน
ความละเอียดของภาพบนพื้นขึ้นกับความสูงบิน ขนาดเซนเซอร์ ความยาวโฟกัส และจำนวนพิกเซล งานกล้องวงจรปิดใช้เกณฑ์ DORI ของ IEC 62676-4:2014 แบ่งความละเอียดเป็นสี่ระดับ ตรวจพบ (detection) 25 px/m สังเกต (observation) 62.5 px/m จดจำ (recognition) 125 px/m และระบุตัวตน (identification) 250 px/m มาตรฐานนี้ถูกแทนที่ด้วยฉบับปี 2025 ซึ่งเปลี่ยนเป็นข้อกำหนดเจ็ดระดับแล้ว แต่ตัวเลขชุดเดิมยังเป็นจุดอ้างอิงที่เข้าใจง่าย ข้อควรระวังคือเกณฑ์นี้ออกแบบสำหรับกล้องที่มองเห็นหน้าคนจากด้านข้าง ภาพถ่ายดิ่งจากโดรนเห็นศีรษะและไหล่ การระบุตัวคนจึงยากกว่าที่ตัวเลขบอก แต่รถ ป้ายทะเบียน และกิจกรรมในบ้านยังอาจเห็นได้
ตัวอย่างที่ 1 เลือกความสูงสำหรับแผนที่ถนนในหมู่บ้าน
กล้องสมมติมีเซนเซอร์กว้าง 17.3 mm ความยาวโฟกัส 12.3 mm และภาพกว้าง 5,280 พิกเซล งานทำแผนที่ผิวถนนต้องการ GSD ไม่เกิน 2.5 cm ต่อพิกเซล
sensor_w_mm = 17.3 # ความกว้างเซนเซอร์ (กล้องสมมติ)
focal_mm = 12.3 # ความยาวโฟกัส
image_w_px = 5280 # จำนวนพิกเซลแนวกว้าง
DORI = [("identification", 250), ("recognition", 125),
("observation", 62.5), ("detection", 25)] # px/m ตาม IEC 62676-4:2014
def px_per_m(height_m):
gsd = sensor_w_mm * height_m / (focal_mm * image_w_px) # m ต่อพิกเซล (มองดิ่ง)
return 1 / gsd
for h in [25, 45, 70, 90]:
d = px_per_m(h)
level = next((n for n, t in DORI if d >= t), "below detection")
print(f"height {h:>2} m: GSD {100/d:.2f} cm/px = {d:6.1f} px/m -> {level}")
for n, t in DORI[1:3]:
print(f"{n} reached at or below {focal_mm * image_w_px / (sensor_w_mm * t):.1f} m")
height 25 m: GSD 0.67 cm/px = 150.2 px/m -> recognition
height 45 m: GSD 1.20 cm/px = 83.4 px/m -> observation
height 70 m: GSD 1.86 cm/px = 53.6 px/m -> detection
height 90 m: GSD 2.40 cm/px = 41.7 px/m -> detection
recognition reached at or below 30.0 m
observation reached at or below 60.1 m
ที่ 70–90 m ภาพยังละเอียดพอสำหรับแผนที่ถนน (1.9–2.4 cm ต่อพิกเซล) และต่ำกว่าระดับสังเกตของ DORI การบินต่ำลงเพื่อ “ให้ภาพคมขึ้น” จึงเพิ่มความเสี่ยงด้านความเป็นส่วนตัวโดยไม่ได้ประโยชน์ต่องาน การเลือกความสูงเป็นการตัดสินใจด้านข้อมูลส่วนบุคคลพอ ๆ กับด้านเทคนิค และยังต้องอยู่ในเพดาน 90 m ของเงื่อนไขทั่วไป
ระยะเวลาเก็บรักษาและการลบ
PDPA มาตรา 37(3) กำหนดให้ผู้ควบคุมข้อมูลจัดให้มีระบบตรวจสอบเพื่อลบหรือทำลายข้อมูลส่วนบุคคลเมื่อพ้นระยะเวลาเก็บรักษา หรือเมื่อไม่เกี่ยวข้องหรือเกินความจำเป็นตามวัตถุประสงค์ ภาพดิบจากโดรนมักมีข้อมูลส่วนบุคคลมากที่สุด ขณะที่ผลงานที่ส่งมอบ เช่น orthomosaic ที่เบลอแล้ว มีน้อยกว่า นโยบายที่ดีจึงกำหนดระยะเก็บต่างกันตามชนิดข้อมูล และตรวจเป็นรอบ
ตัวอย่างที่ 2 ทบทวนคลังภาพวันที่ 1 ธันวาคม 2569
บริษัทตั้งนโยบายเก็บภาพดิบ 90 วัน ภาพที่เบลอแล้ว 365 วัน และ orthomosaic 5 ปี (ค่าสมมติของโครงการ ไม่ใช่ค่าที่กฎหมายกำหนด)
from datetime import date, timedelta
review = date(2026, 12, 1)
policy_days = {"raw": 90, "blurred": 365, "orthomosaic": 1825} # ระยะเก็บตามนโยบายของโครงการ (สมมติ)
datasets = [ # (ชื่อ, ชนิด, วันที่เก็บ)
("F-0712 raw video", "raw", date(2026, 7, 12)),
("F-0712 blurred frames", "blurred", date(2026, 7, 13)),
("F-0903 raw photos", "raw", date(2026, 9, 3)),
("F-0903 orthomosaic", "orthomosaic", date(2026, 9, 5)),
("F-1020 raw photos", "raw", date(2026, 10, 20)),
]
for name, kind, got in datasets:
due = got + timedelta(days=policy_days[kind])
action = "DELETE now" if due <= review else f"keep until {due.isoformat()}"
print(f"{name:22s} {kind:11s} collected {got.isoformat()} -> {action}")
F-0712 raw video raw collected 2026-07-12 -> DELETE now
F-0712 blurred frames blurred collected 2026-07-13 -> keep until 2027-07-13
F-0903 raw photos raw collected 2026-09-03 -> keep until 2026-12-02
F-0903 orthomosaic orthomosaic collected 2026-09-05 -> keep until 2031-09-04
F-1020 raw photos raw collected 2026-10-20 -> keep until 2027-01-18
ภาพดิบจากเที่ยวบินเดือนกรกฎาคมต้องลบในรอบนี้ ภาพดิบจากเดือนกันยายนครบกำหนดวันที่ 2 ธันวาคม ซึ่งเป็นวันถัดไปพอดี ถ้ารอบทบทวนเป็นรายเดือน ข้อมูลนี้จะค้างเกินนโยบายเกือบหนึ่งเดือน ระบบจึงควรลบอัตโนมัติเมื่อครบกำหนด หรือทบทวนถี่พอ และต้องจดบันทึกการลบไว้เป็นหลักฐาน
กิจกรรมในชั้นเรียน
กิจกรรม: วงจรข้อมูลของภารกิจสำรวจชุมชน
- เขียนวัตถุประสงค์ของภารกิจและระบุรายละเอียดขั้นต่ำที่งานต้องการเป็น GSD
- ใช้ตัวอย่างที่ 1 กับกล้องของโดรนฝึก หาช่วงความสูงที่ได้รายละเอียดพอแต่ไม่เกินจำเป็น
- แบ่งชนิดข้อมูลที่เกิดขึ้น ตั้งระยะเก็บ ผู้เข้าถึง และการส่งต่อของแต่ละชนิด
- ใช้ตัวอย่างที่ 2 ตรวจคลังภาพสมมติ และเขียนบันทึกการลบ
- อภิปรายกรณีที่ภาพจับการกระทำผิดกฎหมายโดยบังเอิญ ว่าบริษัทควรทำอย่างไร
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
ระวัง
- บินต่ำกว่าที่งานต้องการ เพียงเพราะภาพสวยกว่า
- ใช้เกณฑ์ DORI เป็นข้อยืนยัน ว่าไม่มีใครระบุตัวได้
- เก็บภาพดิบไว้ตลอดไป เผื่อใช้ในอนาคต
- ลบข้อมูลโดยไม่จดบันทึก
- อ้างมาตรฐานฉบับที่ถูกแทนที่ โดยไม่บอกผู้อ่าน
สรุป
- ความสูงบินกำหนดความละเอียดของภาพ และเป็นเครื่องมือเก็บเท่าที่จำเป็น
- DORI (IEC 62676-4:2014) ให้ระดับอ้างอิง 25, 62.5, 125 และ 250 px/m แต่ใช้กับภาพดิ่งได้เพียงโดยประมาณ
- PDPA มาตรา 37(3) ต้องมีระบบตรวจเพื่อลบเมื่อพ้นระยะเก็บรักษา
- นโยบายระยะเก็บควรแยกตามชนิดข้อมูลและบันทึกการลบ
แบบฝึกตรวจความเข้าใจ
- GSD 2 cm ต่อพิกเซลเท่ากับกี่พิกเซลต่อเมตร
- ความละเอียด 100 px/m อยู่ในระดับใดของ DORI
- ถ้าบินสูงขึ้นเป็นสองเท่า GSD เปลี่ยนอย่างไร
- มาตราใดของ PDPA กำหนดระบบตรวจเพื่อลบข้อมูลที่พ้นระยะเก็บรักษา
- ภาพดิบเก็บวันที่ 1 ตุลาคม นโยบาย 90 วัน ต้องลบวันใด
เฉลย
- px/m
- ระดับสังเกต (มากกว่า 62.5 แต่น้อยกว่า 125)
- GSD เพิ่มเป็นสองเท่า
- มาตรา 37(3)
- วันที่ 30 ธันวาคม
สรุปสูตรสำคัญ
| ระยะบนพื้นต่อพิกเซลเมื่อถ่ายดิ่ง | |
| ความละเอียด |
แหล่งอ้างอิงหลัก
- พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562. ราชกิจจานุเบกษา, 136(69 ก), 52–95. link
- Axis Communications. Pixel density based on IEC 62676-4:2014 [White paper]. link
- International Electrotechnical Commission. (2025). Video surveillance systems for use in security applications – Part 4: Application guidelines (IEC 62676-4:2025, Ed. 2.0). link
- Information Commissioner’s Office. Unmanned aerial systems (UAS) / drones. In Guidance on video surveillance (including CCTV). link
- Article 29 Data Protection Working Party. (2015). Opinion 01/2015 on privacy and data protection issues relating to the utilisation of drones (WP 231). link
อ่านเพิ่มเติม
ศึกษาหน่วยความรู้ที่กำหนดล่วงหน้า ดูสื่อประกอบ และทำ quiz ประจำโมดูล
จริยธรรม ความเป็นส่วนตัว และ PDPA ในงานโดรน
วางวงจรข้อมูลก่อนเก็บภาพโดรน
ในชั้นเรียน / ภาคสนาม
บรรยาย อภิปรายกรณีศึกษา และแก้โจทย์ในชั้นเรียน
หลักฐานการเรียนรู้: ผล quiz และแบบฝึกหัดที่ส่ง