โมดูล 5/5 · สัปดาห์ 13–15 · 27 ชม.

จริยธรรมและ PDPA

UAT 401 กฎหมาย ความปลอดภัย และการบริหารความเสี่ยงของระบบอากาศยานไร้คนขับ

เวลาเรียนประมาณ 80 นาทีร่าง รอตรวจปรับปรุงล่าสุด 28 กันยายน 2569

บทเรียน

เมื่อเรียนจบโมดูลนี้ ผู้เรียนจะสามารถ

  1. เลือกความสูงบินที่เก็บรายละเอียดพอสำหรับงานแต่ไม่เกินจำเป็นต่อการระบุตัวบุคคล
  2. อธิบายระดับความละเอียดของภาพแบบ DORI และข้อจำกัดเมื่อนำมาใช้กับโดรน
  3. ออกแบบนโยบายระยะเวลาเก็บรักษาและระบบตรวจเพื่อลบข้อมูล
  4. วางวงจรข้อมูลภาพโดรนให้ตรวจสอบได้ตั้งแต่วัตถุประสงค์ถึงการทำลาย

ความรู้พื้นฐานที่ควรมี: UAT 401 โมดูล 1–4 · UAT 313 โมดูล 5 (จริยธรรม ความเป็นส่วนตัว และ PDPA)

ทำไมต้องรู้

UAT 313 สอนฐานทางกฎหมายตาม PDPA ข้อมูลอ่อนไหว และการแจ้งเหตุละเมิดภายใน 72 ชั่วโมง หน่วยความรู้เรื่องจริยธรรม ความเป็นส่วนตัว และ PDPA ในงานโดรนของคลังความรู้โดรนกล่าวถึงการเก็บภาพบุคคลและจริยธรรมระบบอัตโนมัติ และหน่วยความรู้เรื่องวางวงจรข้อมูลก่อนเก็บภาพโดรนแนะนำให้กำหนดวัตถุประสงค์ ข้อมูลที่จำเป็น ผู้เข้าถึง การส่งต่อ และจุดทบทวนการเก็บรักษาให้ตรวจสอบได้ แนวทางต่างประเทศ เช่นของสำนักงานกรรมาธิการสารสนเทศสหราชอาณาจักรและคณะทำงานมาตรา 29 ของสหภาพยุโรป เน้นการประเมินผลกระทบก่อนเก็บ ณ วันที่ตรวจ ไม่พบบทบัญญัติใน PDPA ไทยที่บังคับการประเมินผลกระทบ (DPIA) โดยใช้ชื่อนี้โดยตรง แต่หลักการเก็บเท่าที่จำเป็นยังใช้ได้เต็มที่ โมดูลนี้ทำให้หลักนั้นเป็นตัวเลขที่ออกแบบได้

เก็บเท่าที่จำเป็นด้วยความสูงบิน

ความละเอียดของภาพบนพื้นขึ้นกับความสูงบิน ขนาดเซนเซอร์ ความยาวโฟกัส และจำนวนพิกเซล งานกล้องวงจรปิดใช้เกณฑ์ DORI ของ IEC 62676-4:2014 แบ่งความละเอียดเป็นสี่ระดับ ตรวจพบ (detection) 25 px/m สังเกต (observation) 62.5 px/m จดจำ (recognition) 125 px/m และระบุตัวตน (identification) 250 px/m มาตรฐานนี้ถูกแทนที่ด้วยฉบับปี 2025 ซึ่งเปลี่ยนเป็นข้อกำหนดเจ็ดระดับแล้ว แต่ตัวเลขชุดเดิมยังเป็นจุดอ้างอิงที่เข้าใจง่าย ข้อควรระวังคือเกณฑ์นี้ออกแบบสำหรับกล้องที่มองเห็นหน้าคนจากด้านข้าง ภาพถ่ายดิ่งจากโดรนเห็นศีรษะและไหล่ การระบุตัวคนจึงยากกว่าที่ตัวเลขบอก แต่รถ ป้ายทะเบียน และกิจกรรมในบ้านยังอาจเห็นได้

ตัวอย่างที่ 1 เลือกความสูงสำหรับแผนที่ถนนในหมู่บ้าน

กล้องสมมติมีเซนเซอร์กว้าง 17.3 mm ความยาวโฟกัส 12.3 mm และภาพกว้าง 5,280 พิกเซล งานทำแผนที่ผิวถนนต้องการ GSD ไม่เกิน 2.5 cm ต่อพิกเซล

sensor_w_mm = 17.3        # ความกว้างเซนเซอร์ (กล้องสมมติ)
focal_mm = 12.3           # ความยาวโฟกัส
image_w_px = 5280         # จำนวนพิกเซลแนวกว้าง
DORI = [("identification", 250), ("recognition", 125),
        ("observation", 62.5), ("detection", 25)]   # px/m ตาม IEC 62676-4:2014

def px_per_m(height_m):
    gsd = sensor_w_mm * height_m / (focal_mm * image_w_px)   # m ต่อพิกเซล (มองดิ่ง)
    return 1 / gsd

for h in [25, 45, 70, 90]:
    d = px_per_m(h)
    level = next((n for n, t in DORI if d >= t), "below detection")
    print(f"height {h:>2} m: GSD {100/d:.2f} cm/px = {d:6.1f} px/m -> {level}")

for n, t in DORI[1:3]:
    print(f"{n} reached at or below {focal_mm * image_w_px / (sensor_w_mm * t):.1f} m")
height 25 m: GSD 0.67 cm/px =  150.2 px/m -> recognition
height 45 m: GSD 1.20 cm/px =   83.4 px/m -> observation
height 70 m: GSD 1.86 cm/px =   53.6 px/m -> detection
height 90 m: GSD 2.40 cm/px =   41.7 px/m -> detection
recognition reached at or below 30.0 m
observation reached at or below 60.1 m

ที่ 70–90 m ภาพยังละเอียดพอสำหรับแผนที่ถนน (1.9–2.4 cm ต่อพิกเซล) และต่ำกว่าระดับสังเกตของ DORI การบินต่ำลงเพื่อ “ให้ภาพคมขึ้น” จึงเพิ่มความเสี่ยงด้านความเป็นส่วนตัวโดยไม่ได้ประโยชน์ต่องาน การเลือกความสูงเป็นการตัดสินใจด้านข้อมูลส่วนบุคคลพอ ๆ กับด้านเทคนิค และยังต้องอยู่ในเพดาน 90 m ของเงื่อนไขทั่วไป

กราฟความละเอียดภาพเป็นพิกเซลต่อเมตรเทียบความสูงบิน 10 ถึง 100 เมตร เส้นโค้งสีฟ้าลดลงเมื่อสูงขึ้น มีเส้นประแนวนอนสี่เส้น ระบุตัวตน 250 จดจำ 125 สังเกต 62.5 และตรวจพบ 25 จุดที่ความสูง 25, 45, 70 และ 90 เมตรอยู่ในระดับจดจำ สังเกต และตรวจพบตามลำดับ
ภาพที่ 1 ความละเอียดภาพตามความสูงเทียบระดับ DORI

ระยะเวลาเก็บรักษาและการลบ

PDPA มาตรา 37(3) กำหนดให้ผู้ควบคุมข้อมูลจัดให้มีระบบตรวจสอบเพื่อลบหรือทำลายข้อมูลส่วนบุคคลเมื่อพ้นระยะเวลาเก็บรักษา หรือเมื่อไม่เกี่ยวข้องหรือเกินความจำเป็นตามวัตถุประสงค์ ภาพดิบจากโดรนมักมีข้อมูลส่วนบุคคลมากที่สุด ขณะที่ผลงานที่ส่งมอบ เช่น orthomosaic ที่เบลอแล้ว มีน้อยกว่า นโยบายที่ดีจึงกำหนดระยะเก็บต่างกันตามชนิดข้อมูล และตรวจเป็นรอบ

ตัวอย่างที่ 2 ทบทวนคลังภาพวันที่ 1 ธันวาคม 2569

บริษัทตั้งนโยบายเก็บภาพดิบ 90 วัน ภาพที่เบลอแล้ว 365 วัน และ orthomosaic 5 ปี (ค่าสมมติของโครงการ ไม่ใช่ค่าที่กฎหมายกำหนด)

from datetime import date, timedelta

review = date(2026, 12, 1)
policy_days = {"raw": 90, "blurred": 365, "orthomosaic": 1825}   # ระยะเก็บตามนโยบายของโครงการ (สมมติ)
datasets = [                                                       # (ชื่อ, ชนิด, วันที่เก็บ)
    ("F-0712 raw video", "raw", date(2026, 7, 12)),
    ("F-0712 blurred frames", "blurred", date(2026, 7, 13)),
    ("F-0903 raw photos", "raw", date(2026, 9, 3)),
    ("F-0903 orthomosaic", "orthomosaic", date(2026, 9, 5)),
    ("F-1020 raw photos", "raw", date(2026, 10, 20)),
]
for name, kind, got in datasets:
    due = got + timedelta(days=policy_days[kind])
    action = "DELETE now" if due <= review else f"keep until {due.isoformat()}"
    print(f"{name:22s} {kind:11s} collected {got.isoformat()}  -> {action}")
F-0712 raw video       raw         collected 2026-07-12  -> DELETE now
F-0712 blurred frames  blurred     collected 2026-07-13  -> keep until 2027-07-13
F-0903 raw photos      raw         collected 2026-09-03  -> keep until 2026-12-02
F-0903 orthomosaic     orthomosaic collected 2026-09-05  -> keep until 2031-09-04
F-1020 raw photos      raw         collected 2026-10-20  -> keep until 2027-01-18

ภาพดิบจากเที่ยวบินเดือนกรกฎาคมต้องลบในรอบนี้ ภาพดิบจากเดือนกันยายนครบกำหนดวันที่ 2 ธันวาคม ซึ่งเป็นวันถัดไปพอดี ถ้ารอบทบทวนเป็นรายเดือน ข้อมูลนี้จะค้างเกินนโยบายเกือบหนึ่งเดือน ระบบจึงควรลบอัตโนมัติเมื่อครบกำหนด หรือทบทวนถี่พอ และต้องจดบันทึกการลบไว้เป็นหลักฐาน

แผนภาพแท่งเวลาห้าชุดข้อมูลตั้งแต่กรกฎาคม 2569 ถึงกรกฎาคม 2570 ภาพดิบเดือนกรกฎาคมเป็นแท่งสีชมพูที่สิ้นสุดก่อนเส้นประวันทบทวน 1 ธันวาคม 2569 ส่วนชุดอื่นเป็นแท่งสีเขียวที่ยาวเลยเส้น ภาพดิบเดือนกันยายนสิ้นสุดชิดเส้นทบทวน
ภาพที่ 2 ระยะเก็บรักษาข้อมูลภาพตามนโยบาย

กิจกรรมในชั้นเรียน

กิจกรรม: วงจรข้อมูลของภารกิจสำรวจชุมชน

  1. เขียนวัตถุประสงค์ของภารกิจและระบุรายละเอียดขั้นต่ำที่งานต้องการเป็น GSD
  2. ใช้ตัวอย่างที่ 1 กับกล้องของโดรนฝึก หาช่วงความสูงที่ได้รายละเอียดพอแต่ไม่เกินจำเป็น
  3. แบ่งชนิดข้อมูลที่เกิดขึ้น ตั้งระยะเก็บ ผู้เข้าถึง และการส่งต่อของแต่ละชนิด
  4. ใช้ตัวอย่างที่ 2 ตรวจคลังภาพสมมติ และเขียนบันทึกการลบ
  5. อภิปรายกรณีที่ภาพจับการกระทำผิดกฎหมายโดยบังเอิญ ว่าบริษัทควรทำอย่างไร

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

ระวัง

  • บินต่ำกว่าที่งานต้องการ เพียงเพราะภาพสวยกว่า
  • ใช้เกณฑ์ DORI เป็นข้อยืนยัน ว่าไม่มีใครระบุตัวได้
  • เก็บภาพดิบไว้ตลอดไป เผื่อใช้ในอนาคต
  • ลบข้อมูลโดยไม่จดบันทึก
  • อ้างมาตรฐานฉบับที่ถูกแทนที่ โดยไม่บอกผู้อ่าน

สรุป

  • ความสูงบินกำหนดความละเอียดของภาพ และเป็นเครื่องมือเก็บเท่าที่จำเป็น
  • DORI (IEC 62676-4:2014) ให้ระดับอ้างอิง 25, 62.5, 125 และ 250 px/m แต่ใช้กับภาพดิ่งได้เพียงโดยประมาณ
  • PDPA มาตรา 37(3) ต้องมีระบบตรวจเพื่อลบเมื่อพ้นระยะเก็บรักษา
  • นโยบายระยะเก็บควรแยกตามชนิดข้อมูลและบันทึกการลบ

แบบฝึกตรวจความเข้าใจ

  1. GSD 2 cm ต่อพิกเซลเท่ากับกี่พิกเซลต่อเมตร
  2. ความละเอียด 100 px/m อยู่ในระดับใดของ DORI
  3. ถ้าบินสูงขึ้นเป็นสองเท่า GSD เปลี่ยนอย่างไร
  4. มาตราใดของ PDPA กำหนดระบบตรวจเพื่อลบข้อมูลที่พ้นระยะเก็บรักษา
  5. ภาพดิบเก็บวันที่ 1 ตุลาคม นโยบาย 90 วัน ต้องลบวันใด
เฉลย
  1. px/m
  2. ระดับสังเกต (มากกว่า 62.5 แต่น้อยกว่า 125)
  3. GSD เพิ่มเป็นสองเท่า
  4. มาตรา 37(3)
  5. วันที่ 30 ธันวาคม

สรุปสูตรสำคัญ

ระยะบนพื้นต่อพิกเซลเมื่อถ่ายดิ่ง
ความละเอียด

แหล่งอ้างอิงหลัก

  1. พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562. ราชกิจจานุเบกษา, 136(69 ก), 52–95. link
  2. Axis Communications. Pixel density based on IEC 62676-4:2014 [White paper]. link
  3. International Electrotechnical Commission. (2025). Video surveillance systems for use in security applications – Part 4: Application guidelines (IEC 62676-4:2025, Ed. 2.0). link
  4. Information Commissioner’s Office. Unmanned aerial systems (UAS) / drones. In Guidance on video surveillance (including CCTV). link
  5. Article 29 Data Protection Working Party. (2015). Opinion 01/2015 on privacy and data protection issues relating to the utilisation of drones (WP 231). link

อ่านเพิ่มเติม

ศึกษาหน่วยความรู้ที่กำหนดล่วงหน้า ดูสื่อประกอบ และทำ quiz ประจำโมดูล

ในชั้นเรียน / ภาคสนาม

บรรยาย อภิปรายกรณีศึกษา และแก้โจทย์ในชั้นเรียน

หลักฐานการเรียนรู้: ผล quiz และแบบฝึกหัดที่ส่ง

แบบทดสอบประจำโมดูล

แบบทดสอบนี้ใช้ตรวจความเข้าใจ (formative) ไม่ใช่การสอบเก็บคะแนน

โดเมนความรู้: กฎหมาย ความปลอดภัย และความเสี่ยง · การจัดการ นวัตกรรม และวิชาชีพ · ปัญญาประดิษฐ์และคอมพิวเตอร์วิทัศน์