โมดูล 4/5 · สัปดาห์ 10–12 · 27 ชม.

แฟ้มขออนุญาต

UAT 402 เทคโนโลยีระบบอากาศยานไร้คนขับขั้นสูงและการปฏิบัติการนอกระยะสายตา

เวลาเรียนประมาณ 90 นาทีร่าง รอตรวจปรับปรุงล่าสุด 28 กันยายน 2569

บทเรียน

เมื่อเรียนจบโมดูลนี้ ผู้เรียนจะสามารถ

  1. คำนวณขอบนอกของ adjacent area ตามขั้นที่ 8 ของ SORA 2.5
  2. อ่านตาราง containment และอธิบายเหตุผลที่ SAIL ต่ำอาจต้องการ containment สูง
  3. ตรวจช่องว่างระหว่างหลักฐานที่มีกับความเข้มของ OSO ที่ SAIL ต้องการ
  4. จัดแฟ้มขออนุญาตที่ไล่จากข้อสรุปไปหาหลักฐานต้นทางได้

ความรู้พื้นฐานที่ควรมี: UAT 402 โมดูล 1–3 · UAT 401 โมดูล 4 (SORA)

ทำไมต้องรู้

หน่วยความรู้เรื่องทบทวนแฟ้มและอธิบายข้อจำกัดของคลังความรู้โดรนแนะนำว่าแฟ้มที่ทบทวนได้ควรเริ่มจากข้อสรุป แล้วตามไปยังหลักฐานต้นทางได้ทันที แต่ละฉบับต้องมีรุ่นและบันทึกแก้ไข และประเด็นเปิดไม่ควรถูกซ่อนเพื่อทำให้แฟ้มดูสมบูรณ์ UAT 401 หา SAIL จากความเสี่ยงภาคพื้นและทางอากาศ โมดูลนี้ต่อจากนั้นด้วยสองขั้นที่มักถูกละเลย คือ containment (ถ้าโดรนหลุดออกนอกพื้นที่ จะเกิดอะไรกับพื้นที่ข้างเคียง) และ OSO (หลักฐานที่ต้องมีตาม SAIL)

adjacent area และ containment

ขั้นที่ 8 ของ SORA 2.5 ถามว่าถ้าโดรนหลุดจาก operational volume จะเสี่ยงต่อพื้นที่ข้างเคียงเพียงใด ขอบนอกของ adjacent area คือระยะที่โดรนบินได้ใน 3 นาทีที่ความเร็วสูงสุด แต่ไม่น้อยกว่า 5 km และไม่เกิน 35 km โดรนที่หนักไม่เกิน 250 g ได้ containment ระดับต่ำโดยไม่มีเงื่อนไข สำหรับโดรนอื่น ต้องประเมินความหนาแน่นประชากรเฉลี่ยใน adjacent area และการชุมนุมกลางแจ้งภายใน 1 km จาก operational volume แล้วเปิดตารางตามขนาดอากาศยานและ SAIL

ตัวอย่างที่ 1 ขนาด adjacent area และระดับ containment

เทียบโดรนสี่แบบ และอ่านตาราง 9 ของ SORA 2.5 (อากาศยานขนาด 3 m ที่นับผลการหลบภัย) คอลัมน์ 3 คือความหนาแน่นเฉลี่ยต่ำกว่า 5,000 คน/km² และการชุมนุมต่ำกว่า 40,000 คน ส่วนคอลัมน์ 1 คือพื้นที่ข้างเคียงที่หนาแน่นกว่า

# ขอบนอกของ adjacent area = ระยะที่บินได้ใน 3 นาทีที่ความเร็วสูงสุด จำกัดไว้ 5–35 km (SORA 2.5 ขั้นที่ 8)
def adjacent_km(vmax_ms):
    return min(max(vmax_ms * 180 / 1000, 5.0), 35.0)

for name, v in [("small quad", 18), ("VTOL mapper", 30), ("fixed-wing", 45), ("fast fixed-wing", 250)]:
    print(f"{name:16s} {v:>3} m/s -> adjacent area out to {adjacent_km(v):.1f} km")

# ตาราง 9 (UA 3 m, นับการหลบภัย): คอลัมน์จากความหนาแน่น/การชุมนุมสูงไปต่ำ
TABLE9 = {"I-II": ["out of scope", "High", "Medium", "Low"],
          "III": ["out of scope", "Medium", "Low", "Low"],
          "IV": ["Medium", "Low", "Low", "Low"],
          "V-VI": ["Low", "Low", "Low", "Low"]}
col = 3                       # คอลัมน์ขวาสุด: ความหนาแน่นเฉลี่ยต่ำกว่า 5,000 คน/km² และการชุมนุมต่ำกว่า 40,000 คน
for sail in TABLE9:
    print(f"SAIL {sail:5s} -> containment {TABLE9[sail][col]} (column {col}),"
          f" {TABLE9[sail][1]} (column 1)")
small quad        18 m/s -> adjacent area out to 5.0 km
VTOL mapper       30 m/s -> adjacent area out to 5.4 km
fixed-wing        45 m/s -> adjacent area out to 8.1 km
fast fixed-wing  250 m/s -> adjacent area out to 35.0 km
SAIL I-II  -> containment Low (column 3), High (column 1)
SAIL III   -> containment Low (column 3), Medium (column 1)
SAIL IV    -> containment Low (column 3), Low (column 1)
SAIL V-VI  -> containment Low (column 3), Low (column 1)

โดรนเล็กส่วนใหญ่ได้ขอบ 5 km ขั้นต่ำ ขณะที่เครื่องปีกตรึงเร็วชนเพดาน 35 km ตารางยังแสดงเรื่องที่ขัดความรู้สึก คือ SAIL ต่ำต้องการ containment สูงกว่า เมื่อพื้นที่ข้างเคียงหนาแน่น เพราะ SAIL ต่ำมีข้อกำหนดด้านความน่าเชื่อถืออื่นน้อย จึงต้องพึ่งการกักให้อยู่ในพื้นที่มากขึ้น บางช่องของตารางระบุว่าอยู่นอกขอบเขต หมายถึงทำในประเภท Specific ไม่ได้

แถบแนวนอนสี่แถว small quad 18 เมตรต่อวินาทีได้ 5.0 กิโลเมตร VTOL 30 เมตรต่อวินาทีได้ 5.4 กิโลเมตร fixed-wing 45 เมตรต่อวินาทีได้ 8.1 กิโลเมตร และเครื่องเร็ว 250 เมตรต่อวินาทีมีระยะสามนาทีเกินเส้นประ 35 กิโลเมตรจึงถูกจำกัดที่ 35.0 กิโลเมตร
ภาพที่ 1 ขอบนอกของ adjacent area

OSO และช่องว่างของหลักฐาน

SORA 2.5 มี OSO (Operational Safety Objectives) 17 ข้อ ตาราง 14 ระบุความเข้มของหลักฐานที่ต้องการตาม SAIL ตั้งแต่ NR (ไม่บังคับ) L M ถึง H เช่น OSO#01 ผู้ปฏิบัติการมีความสามารถ OSO#05 ออกแบบโดยคำนึงถึงความปลอดภัยและความน่าเชื่อถือของระบบ OSO#13 บริการภายนอกที่ใช้เพียงพอ และ OSO#16 การประสานงานของทีมหลายคน แฟ้มที่ดีจึงไม่ใช่รายการเอกสาร แต่เป็นตารางที่เทียบ “ระดับที่ต้องการ” กับ “ระดับที่มีหลักฐาน” ทีละข้อ

ตัวอย่างที่ 2 หลักฐานพอสำหรับ SAIL III แต่ไม่พอสำหรับ SAIL IV

ทีมมีหลักฐาน OSO#01 ระดับกลาง OSO#05 ระดับต่ำ OSO#13 ระดับกลาง และ OSO#16 ระดับกลาง ถ้าเส้นทางใหม่ผ่านพื้นที่ที่ทำให้ SAIL เพิ่มจาก III เป็น IV ต้องเพิ่มอะไร (กรณีฝึก)

SAILS = ["I", "II", "III", "IV", "V", "VI"]
OSO = {   # ความเข้มที่ต้องการตามตาราง 14 ของ SORA 2.5
    "OSO#01 operator competent": ["NR", "L", "M", "H", "H", "H"],
    "OSO#05 system safety and reliability": ["NR", "NR", "L", "M", "H", "H"],
    "OSO#13 external services adequate": ["L", "L", "M", "H", "H", "H"],
    "OSO#16 multi-crew coordination": ["L", "L", "M", "M", "H", "H"],
}
LEVEL = {"NR": 0, "L": 1, "M": 2, "H": 3}
claims = {"OSO#01 operator competent": "M", "OSO#05 system safety and reliability": "L",
          "OSO#13 external services adequate": "M", "OSO#16 multi-crew coordination": "M"}

for sail in ("III", "IV"):
    i = SAILS.index(sail)
    gaps = [f"{k} needs {v[i]}, has {claims[k]}" for k, v in OSO.items()
            if LEVEL[claims[k]] < LEVEL[v[i]]]
    print(f"SAIL {sail}: " + ("evidence meets all four" if not gaps else "; ".join(gaps)))
SAIL III: evidence meets all four
SAIL IV: OSO#01 operator competent needs H, has M; OSO#05 system safety and reliability needs M, has L; OSO#13 external services adequate needs H, has M

ที่ SAIL III หลักฐานทั้งสี่ข้อพอ แต่ที่ SAIL IV สามข้อไม่พอ ต้องยกระดับความสามารถของผู้ปฏิบัติการ หลักฐานความน่าเชื่อถือของระบบ และหลักฐานของบริการภายนอก เช่นเครือข่ายโทรศัพท์ที่ใช้เป็น C2 นี่คือเหตุผลที่การออกแบบเส้นทางเพื่อลด SAIL มักคุ้มกว่าการหาหลักฐานเพิ่ม และเป็นประเด็นเปิดที่ต้องเขียนไว้ในแฟ้มอย่างตรงไปตรงมา

ตารางความเข้มของ OSO สี่ข้อตาม SAIL I ถึง VI คอลัมน์ SAIL III และ IV ระบายสีเขียว ช่อง SAIL IV ของ OSO#01, OSO#05 และ OSO#13 ระบายสีชมพูเพราะหลักฐานที่มีในคอลัมน์ขวาสุดคือ M, L และ M ต่ำกว่าที่ต้องการ
ภาพที่ 2 ความเข้มของ OSO ที่ต้องการตาม SAIL

ปฏิบัติการประจำโมดูล

ปฏิบัติการ: แฟ้มขออนุญาตฉบับทบทวนได้

  1. เขียนหน้าแรกของแฟ้มเป็นข้อสรุป ได้แก่ SAIL, containment และข้อจำกัดของภารกิจแนวท่อ
  2. คำนวณ adjacent area ของโดรนฝึกด้วยตัวอย่างที่ 1 และหาความหนาแน่นประชากรเฉลี่ยจากแหล่งเปิด
  3. ทำตาราง OSO ทั้ง 17 ข้อ เทียบระดับที่ต้องการกับหลักฐานที่มี พร้อมลิงก์ไปยังเอกสารต้นทาง
  4. ใส่รุ่นและบันทึกแก้ไขทุกเอกสาร และแยกหัวข้อประเด็นเปิด
  5. สลับแฟ้มกับกลุ่มอื่นให้ตรวจ วัดเวลาที่ผู้ตรวจใช้หาหลักฐานของข้อสรุปแต่ละข้อ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

ระวัง

  • ข้ามขั้นที่ 8 เพราะคิดว่าโดรนไม่หลุดออกนอกพื้นที่
  • คิดว่า SAIL ต่ำแปลว่าข้อกำหนดทุกอย่างต่ำ
  • ทำแฟ้มเป็นกองเอกสาร ที่ไม่ระบุว่าแต่ละชิ้นพิสูจน์ OSO ใด
  • อ้างระดับหลักฐานสูงกว่าที่มีจริง
  • ซ่อนประเด็นเปิด เพื่อให้แฟ้มดูครบ

สรุป

  • adjacent area ขยายถึงระยะบิน 3 นาทีที่ความเร็วสูงสุด จำกัด 5–35 km
  • containment ขึ้นกับขนาดอากาศยาน ประชากรข้างเคียง การชุมนุม และ SAIL และ SAIL ต่ำอาจต้องการ containment สูง
  • OSO 17 ข้อมีระดับหลักฐานที่ต้องการตาม SAIL
  • แฟ้มที่ดีไล่จากข้อสรุปไปหาหลักฐาน มีรุ่น และเปิดเผยประเด็นเปิด

แบบฝึกตรวจความเข้าใจ

  1. โดรนความเร็วสูงสุด 40 m/s มีขอบนอกของ adjacent area เท่าใด
  2. โดรนความเร็วสูงสุด 15 m/s มีขอบนอกเท่าใด
  3. SORA 2.5 มี OSO กี่ข้อ
  4. OSO#05 ที่ SAIL IV ต้องการระดับใด
  5. ทำไม SAIL ต่ำอาจต้องการ containment สูงกว่า
เฉลย
  1. m = 7.2 km
  2. km จึงใช้ขั้นต่ำ 5 km
  3. 17 ข้อ
  4. ระดับกลาง (M)
  5. SAIL ต่ำมีข้อกำหนดความน่าเชื่อถืออื่นน้อย จึงต้องพึ่งการกักให้อยู่ในพื้นที่มากกว่า

สรุปสูตรสำคัญ

ขอบนอกของ adjacent area
หลักฐานเพียงพอ

แหล่งอ้างอิงหลัก

  1. Joint Authorities for Rulemaking on Unmanned Systems. (2024). JARUS guidelines on Specific Operations Risk Assessment (SORA), main body, edition 2.5 (JAR-DEL-SRM-SORA-MB-2.5). link
  2. สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย. (2569). ประกาศ กพท. เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการในการอนุญาตให้ผู้บังคับหรือปล่อยอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน ประเภทอากาศยานที่ควบคุมการบินจากภายนอก ที่มีน้ำหนักไม่เกิน 25 กิโลกรัม ปฏิบัติแตกต่างไปจากเงื่อนไขที่กำหนด พ.ศ. 2569 (มีผล 17 พฤษภาคม 2569). link
  3. สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย. (2565). รูปแบบคู่มือปฏิบัติการบินของอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน (CAAT-GM-UAS-001, Issue 01 Rev 00). link
  4. Federal Aviation Administration UAS BVLOS Aviation Rulemaking Committee. (2022, March 10). Final report. link

อ่านเพิ่มเติม

ศึกษาหน่วยความรู้ที่กำหนดล่วงหน้า ดูสื่อประกอบ และทำ quiz ประจำโมดูล

ในชั้นเรียน / ภาคสนาม

ปฏิบัติการในห้องแล็บหรือภาคสนามตามใบงาน พร้อม checklist ความปลอดภัย

หลักฐานการเรียนรู้: ใบงานที่ผ่านการตรวจและผล quiz

แบบทดสอบประจำโมดูล

แบบทดสอบนี้ใช้ตรวจความเข้าใจ (formative) ไม่ใช่การสอบเก็บคะแนน

โดเมนความรู้: กฎหมาย ความปลอดภัย และความเสี่ยง