ระบบกำลังและชุดสายไฟ
UAT 302 การติดตั้งและประกอบรวมระบบอากาศยานไร้คนขับ
บทเรียน
เมื่อเรียนจบโมดูลนี้ ผู้เรียนจะสามารถ
- ทำงบกระแสของรางไฟ 5 V แต่ละราง และเทียบกับพิกัดของตัวควบคุมการบินและ BEC
- ตรวจแรงดันไฟเข้าตัวควบคุมการบินให้อยู่ในช่วงที่ผู้ผลิตกำหนด
- ตรวจตารางสายไฟด้วยโปรแกรม ทั้งแรงดันตก ระดับสัญญาณ และพิกัดกระแส
- จัดทำเอกสารชุดสายไฟที่ช่างคนอื่นซ่อมต่อได้
ทำไมต้องรู้
UAT 203 เรียนงบกำลังของทั้งลำ การเลือกขนาดสายแบตเตอรี่ และขั้วต่อไปแล้ว ปัญหาที่ช่างประกอบเจอบ่อยกลับอยู่ที่ รางไฟ 5 V เล็ก ๆ ที่เลี้ยงตัวควบคุมการบิน วิทยุ GNSS และคอมพิวเตอร์บนลำ ถ้ารางไฟตกชั่วขณะ ตัวควบคุมการบินหรือคอมพิวเตอร์บนลำอาจรีเซ็ตกลางอากาศ หน่วยความรู้เรื่องระบบจ่ายกำลังของ UAS ในคลังความรู้โดรนครอบคลุม PDB, BEC, ขนาดสายไฟ และการวัดกระแส ส่วนหน่วยความรู้เรื่อง PCB และชุดสายไฟเน้นการเดินสายและการลดสัญญาณรบกวน
พิกัดของตัวควบคุมการบิน
เอกสารของ Holybro และ PX4 สำหรับ Pixhawk 6X ระบุว่าช่องจ่ายไฟ POWER1/POWER2 รับแรงดันปกติ 4.9–5.5 V และเอาต์พุต 5 V ของพอร์ตต่อพ่วงมีตัวจำกัดกระแส: TELEM1 จ่ายได้ 1.5 A ส่วนพอร์ตอื่นทั้งหมดรวมกันได้ 1.5 A สัญญาณของพอร์ต TELEM เป็นระดับ 3.3 V แม้ขา VCC จะเป็น 5 V เอกสาร ArduPilot เรื่องการจ่ายไฟให้ Pixhawk แนะนำให้มีแหล่งจ่ายสำรอง และห้ามใช้รางเซอร์โวเลี้ยงตัวควบคุมการบินด้วยแรงดันเกินที่กำหนด อุปกรณ์ที่กินกระแสมาก เช่น คอมพิวเตอร์บนลำ ควรใช้ BEC แยก
ตัวอย่างที่ 1 งบกระแสของรางไฟ
ทีมใช้เกณฑ์ว่าโหลดสูงสุดต้องไม่เกิน 80% ของพิกัด กระแสของอุปกรณ์เป็นค่ายอดจากเอกสารสมมติ
DERATE = 0.80
rails = { # ราง: (พิกัด A, {อุปกรณ์: กระแสยอด A})
"FC TELEM1 5V": (1.5, {"telemetry radio": 0.5}),
"FC other ports 5V": (1.5, {"GNSS + compass": 0.15, "RC receiver": 0.10, "ground display radio": 0.50, "LED + buzzer": 0.10}),
"BEC A 5V": (3.0, {"companion computer": 2.5, "camera": 0.8}),
"BEC B 12V": (2.0, {"gimbal": 1.2}),
}
for rail, (rated, loads) in rails.items():
total = sum(loads.values())
u = total / rated
flag = "ok" if u <= DERATE else ("OVER RATING" if u > 1 else "above derating")
print(f"{rail:<18} {total:.2f} / {rated:.1f} A = {u:5.1%} -> {flag}")
pm_out = 5.3 # V จาก power module
print(f"power module {pm_out} V inside 4.9-5.5 V: {4.9 <= pm_out <= 5.5}")
FC TELEM1 5V 0.50 / 1.5 A = 33.3% -> ok
FC other ports 5V 0.85 / 1.5 A = 56.7% -> ok
BEC A 5V 3.30 / 3.0 A = 110.0% -> OVER RATING
BEC B 12V 1.20 / 2.0 A = 60.0% -> ok
power module 5.3 V inside 4.9-5.5 V: True
BEC ที่เลี้ยงคอมพิวเตอร์บนลำกับกล้องมีโหลดยอดเกินพิกัด ในห้องทดลองอาจดูปกติเพราะคอมพิวเตอร์ยังไม่ทำงานหนัก แต่เมื่อประมวลผลภาพพร้อมกล้องบันทึก แรงดันจะตกจนรีบูตกลางอากาศ ต้องเปลี่ยนเป็น BEC 5 A หรือแยกกล้องไปอีกราง
ตารางสายไฟ
ชุดสายไฟที่ดีมี ตารางสายไฟ (wire list) ทุกเส้นมีรหัส ปลายทางสองฝั่ง ขนาด ความยาว สี ชนิดสัญญาณ และระดับแรงดัน ช่างคนอื่นใช้ตารางนี้ซ่อมได้โดยไม่ต้องเดา และโปรแกรมใช้ตรวจความผิดพลาดได้ ความต้านทานของสายทองแดงใช้ค่าจาก NBS Handbook 100 เช่นเดียวกับ UAT 203
ตัวอย่างที่ 2 ตรวจตารางสายไฟ
คอมพิวเตอร์บนลำต้องการแรงดันที่ขั้วไม่ต่ำกว่า 4.9 V BEC จ่าย 5.1 V ขั้วต่อแต่ละตัวมีความต้านทานราว 20 mΩ (สมมติ)
OHM_PER_KM = {20: 33.31, 22: 52.96, 24: 84.22, 26: 133.9} # NBS Handbook 100, 20 °C
R_CONN = 0.020 # Ω ต่อขั้วต่อ
wires = [ # รหัส, จาก, ถึง, ชนิด, AWG, ความยาวไปกลับ m, กระแส A, แรงดันฝั่งต้นทาง, แรงดันฝั่งปลายทาง
("W01", "BEC A", "companion 5V", "power", 24, 0.6, 2.5, None, None),
("W02", "BEC A", "companion 5V", "power", 22, 0.6, 2.5, None, None),
("W03", "TELEM2", "companion UART", "signal", 28, 0.3, 0.0, 3.3, 3.3),
("W04", "TELEM3", "rangefinder UART", "signal", 28, 0.3, 0.0, 3.3, 5.0),
]
V_SRC, V_MIN = 5.1, 4.9
for wid, a, b, kind, awg, length, amps, va, vb in wires:
if kind == "power":
r = OHM_PER_KM[awg] * length / 1000 + 2 * R_CONN
v = V_SRC - amps * r
note = f"{awg} AWG: {v:.3f} V at load -> {'ok' if v >= V_MIN else 'too low'}"
else:
note = "logic levels match" if va == vb else f"LOGIC MISMATCH {va} V vs {vb} V, needs a level shifter"
print(f"{wid} {a} -> {b}: {note}")
W01 BEC A -> companion 5V: 24 AWG: 4.874 V at load -> too low
W02 BEC A -> companion 5V: 22 AWG: 4.921 V at load -> ok
W03 TELEM2 -> companion UART: logic levels match
W04 TELEM3 -> rangefinder UART: LOGIC MISMATCH 3.3 V vs 5.0 V, needs a level shifter
สาย 24 AWG ทำให้แรงดันที่คอมพิวเตอร์ต่ำกว่าเกณฑ์ ทั้งที่สายไม่ร้อนเลย ความต้านทานของขั้วต่อก็มีส่วนสำคัญเมื่อสายสั้น และอุปกรณ์ที่ใช้สัญญาณ 5 V ต่อกับพอร์ต 3.3 V ต้องมีวงจรแปลงระดับแรงดัน มิฉะนั้นอาจทำให้พอร์ตของตัวควบคุมการบินเสียหาย
ทดสอบก่อนจ่ายไฟ
ก่อนต่อแบตเตอรี่ครั้งแรก ให้ถอดใบพัดทุกครั้ง แล้วตรวจตามลำดับ: วัดความต่อเนื่องของทุกเส้นตามตารางสายไฟ วัดว่าไม่มีการลัดวงจรระหว่างขั้วบวกและลบของแต่ละราง จ่ายไฟผ่านตัวจำกัดกระแส (smoke stopper) หรือแหล่งจ่ายปรับกระแสได้ก่อน แล้วจึงวัดแรงดันที่ปลายทางของแต่ละรางขณะมีโหลดจริง
ปฏิบัติการประจำโมดูล
ปฏิบัติการ: ชุดสายไฟที่ตรวจได้
- ทำงบกระแสของทุกรางด้วยตัวอย่างที่ 1 จากเอกสารจำเพาะจริงของอุปกรณ์
- เขียนตารางสายไฟครบทุกเส้น ติดป้ายรหัสที่สายจริง
- ตรวจตารางด้วยตัวอย่างที่ 2 แก้สายที่แรงดันไม่ผ่านหรือระดับสัญญาณไม่ตรง
- ทดสอบความต่อเนื่องและการลัดวงจร แล้วจ่ายไฟครั้งแรกผ่านตัวจำกัดกระแส โดยถอดใบพัดแล้ว
- วัดแรงดันปลายทางขณะคอมพิวเตอร์บนลำทำงานเต็มที่ และบันทึกผล
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
ระวัง
- ดูแค่กระแสเฉลี่ย ไม่ดูกระแสยอด
- ต่ออุปกรณ์ 5 V logic กับพอร์ต 3.3 V โดยไม่มีวงจรแปลงระดับ
- ลืมความต้านทานของขั้วต่อ ในสายสั้นที่กระแสสูง
- จ่ายไฟครั้งแรกทั้งที่ใส่ใบพัด
- ไม่มีตารางสายไฟ ทำให้ซ่อมต่อไม่ได้
สรุป
- รางไฟแต่ละรางต้องมีงบกระแสยอดที่ไม่เกินพิกัดหลังเผื่อ Pixhawk 6X จำกัด TELEM1 ที่ 1.5 A และพอร์ตอื่นรวม 1.5 A
- แรงดันไฟเข้าตัวควบคุมการบินต้องอยู่ในช่วงที่ผู้ผลิตกำหนด
- ตารางสายไฟตรวจด้วยโปรแกรมได้ทั้งแรงดันตก ระดับสัญญาณ และพิกัด
- ทดสอบความต่อเนื่องและการลัดวงจร แล้วจ่ายไฟครั้งแรกผ่านตัวจำกัดกระแส
แบบฝึกตรวจความเข้าใจ
- รางพิกัด 3 A มีโหลดยอด 2.1 A อัตราการใช้พิกัดเท่าใด ผ่านเกณฑ์ 80% หรือไม่
- สายไปกลับ 1 m ขนาด 22 AWG กระแส 2 A แรงดันตกในสายเท่าใด (ไม่รวมขั้วต่อ)
- ทำไมจึงไม่ควรเลี้ยงคอมพิวเตอร์บนลำจากพอร์ต TELEM ของ Pixhawk 6X
- สัญญาณ TELEM ของ Pixhawk 6X เป็นระดับแรงดันใด
- ทำไมต้องจ่ายไฟครั้งแรกผ่านตัวจำกัดกระแส
เฉลย
- ผ่านเกณฑ์
- V
- คอมพิวเตอร์บนลำกินกระแสยอดสูง เกินพิกัดที่พอร์ตจ่ายได้ และอาจดึงรางไฟของตัวควบคุมการบินตก
- 3.3 V
- ถ้ามีการต่อผิดหรือลัดวงจร กระแสจะถูกจำกัดก่อนอุปกรณ์เสียหายหรือเกิดไฟไหม้
สรุปสูตรสำคัญ
| อัตราการใช้พิกัด | |
| แรงดันที่ปลายสาย |
แหล่งอ้างอิงหลัก
- PX4 Autopilot. Holybro Pixhawk 6X. PX4 user guide. link
- Holybro. Pixhawk 6X technical specification. link
- Holybro. Pixhawk baseboard pinout (Pixhawk 6X). link
- ArduPilot Dev Team. Powering the Pixhawk. ArduPilot Copter documentation. link
- ArduPilot Dev Team. Power module / battery monitor. ArduPilot Copter documentation. link
- National Bureau of Standards. (1966). Copper wire tables (Handbook 100). link
อ่านเพิ่มเติม
ศึกษาหน่วยความรู้ที่กำหนดล่วงหน้า ดูสื่อประกอบ และทำ quiz ประจำโมดูล
ในชั้นเรียน / ภาคสนาม
ปฏิบัติการในห้องแล็บหรือภาคสนามตามใบงาน พร้อม checklist ความปลอดภัย
หลักฐานการเรียนรู้: ใบงานที่ผ่านการตรวจและผล quiz