โมดูล 2/5 · สัปดาห์ 4–6 · 27 ชม.

การตรวจสภาพและบันทึก

UAT 303 การตรวจสอบและบำรุงรักษาระบบอากาศยานไร้คนขับ

เวลาเรียนประมาณ 85 นาทีร่าง รอตรวจปรับปรุงล่าสุด 28 กันยายน 2569

บทเรียน

เมื่อเรียนจบโมดูลนี้ ผู้เรียนจะสามารถ

  1. แยกชนิดของการตรวจ ได้แก่ ก่อนบิน ตามรอบ และตามเหตุการณ์
  2. ติดตามอัตราข้อบกพร่องรายลำด้วยแผนภูมิควบคุม u
  3. ตรวจความครบถ้วนของบันทึกการบำรุงรักษาด้วยโปรแกรม
  4. เขียนบันทึกที่คนอื่นตรวจสอบย้อนได้

ความรู้พื้นฐานที่ควรมี: UAT 303 โมดูล 1 · UAT 106 (สถิติ)

ทำไมต้องรู้

หน่วยความรู้เรื่องตรวจสภาพและบันทึกการบำรุงของคลังความรู้โดรนย้ำว่า บันทึกที่ดีทำให้คนอื่นรู้ว่าตรวจอะไร เมื่อใด ด้วยวิธีใด และพบอะไร และการไม่มีรอยเสียหายที่มองเห็นไม่ได้แปลว่าพร้อมบิน ต้องใช้รายการและเกณฑ์ของผู้ผลิตสำหรับรุ่นนั้น โมดูลนี้ต่อยอดด้วยการใช้บันทึกเป็น ข้อมูล เพื่อหาอากาศยานที่ผิดปกติในฝูง และตรวจว่าบันทึกครบตามหลัก

ชนิดของการตรวจ

  • ก่อนบิน ทำทุกเที่ยวตามรายการตรวจของผู้ผลิตและของหน่วยงาน
  • ตามรอบ ตามชั่วโมงบิน จำนวนเที่ยว หรือเวลาปฏิทิน อย่างใดครบก่อน ตามโปรแกรมบำรุงรักษา (โมดูล 1)
  • ตามเหตุการณ์ หลังเหตุที่อาจทำให้เสียหายซ่อนอยู่ เช่น ลงจอดแรง ตก ถูกฝน หรือขนส่งผิดวิธี

ASTM F2909-19 วางแนวทางการรักษาความสมควรเดินอากาศของ UAS น้ำหนักเบาทั้งระบบ ไม่ใช่เฉพาะตัวอากาศยาน

สามกล่องด้านบน ก่อนบินทุกเที่ยว ตามรอบชั่วโมงบินหรือเวลา และตามเหตุการณ์เช่นลงแรงหรือตก มีลูกศรลงไปรวมที่กล่องบันทึกและลงนามด้านล่าง
ภาพที่ 1 ชนิดของการตรวจและการบันทึก

หาอากาศยานที่ผิดปกติ

ถ้านับเพียงจำนวนข้อบกพร่องของแต่ละลำ ลำที่บินมากย่อมพบมากกว่า ต้องเทียบเป็น ข้อบกพร่องต่อหน่วยการใช้งาน เช่น ต่อ 10 ชั่วโมงบิน แล้วใช้ แผนภูมิควบคุม u ตามคู่มือ Dataplot ของ NIST ขอบเขตควบคุมคือ ซึ่งแคบลงเมื่อลำนั้นบินมาก ลำที่อยู่เหนือขอบเขตบนมีสาเหตุพิเศษที่ควรหา

ตัวอย่างที่ 1 แผนภูมิ u ของฝูง 4 ลำในหนึ่งไตรมาส

import math

fleet = {"A": (60, 7), "B": (55, 6), "C": (58, 21), "D": (62, 8)}   # ชั่วโมงบิน, ข้อบกพร่อง
UNIT = 10                                                           # ชั่วโมงต่อหน่วย
ubar = sum(d for _, d in fleet.values()) / (sum(h for h, _ in fleet.values()) / UNIT)
print(f"u-bar {ubar:.2f} defects per {UNIT} h")
for k, (h, d) in fleet.items():
    n = h / UNIT
    u = d / n
    ucl = ubar + 3 * math.sqrt(ubar / n)
    lcl = max(0.0, ubar - 3 * math.sqrt(ubar / n))
    flag = "ABOVE UCL - investigate" if u > ucl else "in control"
    print(f"UAV {k}: u {u:.2f}, limits [{lcl:.2f}, {ucl:.2f}] -> {flag}")
u-bar 1.79 defects per 10 h
UAV A: u 1.17, limits [0.15, 3.42] -> in control
UAV B: u 1.09, limits [0.08, 3.50] -> in control
UAV C: u 3.62, limits [0.12, 3.45] -> ABOVE UCL - investigate
UAV D: u 1.29, limits [0.18, 3.40] -> in control

ลำ C อยู่เหนือขอบเขตบน ไม่ใช่เพราะบินมากกว่าลำอื่น ขั้นต่อไปคือแยกข้อบกพร่องของลำ C ตามชนิด เช่น ถ้าส่วนใหญ่เป็นสกรูคลายที่แขนเดียวกัน อาจมีรอยร้าวหรือฐานยึดสึก ส่วนลำที่อยู่ในขอบเขตไม่ได้แปลว่าไม่มีปัญหา เพียงแต่ไม่ต่างจากฝูงอย่างมีนัยสำคัญ

แผนภูมิ u ข้อบกพร่องต่อ 10 ชั่วโมงบินของลำ A B C D เส้นเทาค่าเฉลี่ย 1.79 เส้นประสีชมพูขอบเขตบนของแต่ละลำราว 3.4 ถึง 3.5 ลำ A B D อยู่ราว 1.1 ถึง 1.3 สีฟ้า ลำ C อยู่ที่ 3.62 สีชมพูเหนือขอบเขตบน
ภาพที่ 2 แผนภูมิควบคุม u ของข้อบกพร่องรายลำ

บันทึกที่ตรวจสอบได้

ข้อบังคับการบินพลเรือนของสหรัฐฯ 14 CFR 43.9 กำหนดให้บันทึกการบำรุงรักษามีอย่างน้อย: รายละเอียดงานหรือการอ้างถึงข้อมูลที่ยอมรับได้ วันที่ทำเสร็จ ชื่อผู้ทำงาน (ถ้าไม่ใช่ผู้อนุมัติ) และเมื่องานเป็นที่พอใจ ลายมือชื่อ หมายเลขและชนิดใบอนุญาตของผู้อนุมัติ ซึ่งถือเป็นการอนุมัติคืนใช้งานเฉพาะงานนั้น แม้ข้อบังคับนี้ใช้กับอากาศยานที่มีคนขับในสหรัฐฯ หลักเดียวกันใช้กับบันทึกของโดรนได้ดี หน่วยงานไทยควรใช้แบบฟอร์มและผู้มีสิทธิ์ตามคู่มือของตนและข้อกำหนดของ กพท.

ตัวอย่างที่ 2 ตรวจความครบของบันทึก

from datetime import date

REQUIRED = ["uav", "work", "reference", "done_on", "performed_by", "approved_by"]
AUTHORISED = {"Somchai K.", "Nida P."}           # ผู้มีสิทธิ์อนุมัติคืนใช้งานตามคู่มือหน่วยงาน
records = [
    {"id": "R-101", "uav": "C", "work": "replace arm 2 screws", "reference": "MM 5-3", "done_on": date(2026, 9, 3),
     "performed_by": "Anan T.", "approved_by": "Nida P.", "found_on": date(2026, 9, 2)},
    {"id": "R-102", "uav": "C", "work": "replace motor 2", "reference": "", "done_on": date(2026, 9, 10),
     "performed_by": "Anan T.", "approved_by": "Anan T.", "found_on": date(2026, 9, 9)},
    {"id": "R-103", "uav": "A", "work": "propeller set", "reference": "MM 4-1", "done_on": date(2026, 9, 5),
     "performed_by": "Mali S.", "approved_by": "Somchai K.", "found_on": date(2026, 9, 6)},
]
for r in records:
    problems = [f"missing {f}" for f in REQUIRED if not r.get(f)]
    if r["approved_by"] and r["approved_by"] not in AUTHORISED:
        problems.append(f"{r['approved_by']} is not authorised to approve")
    if r["done_on"] < r["found_on"]:
        problems.append("work completed before the defect was found")
    print(r["id"], "OK" if not problems else "; ".join(problems))
R-101 OK
R-102 missing reference; Anan T. is not authorised to approve
R-103 work completed before the defect was found

บันทึก R-102 ไม่มีการอ้างอิงคู่มือ และผู้ทำงานอนุมัติงานของตนเองทั้งที่ไม่มีสิทธิ์ ส่วน R-103 วันที่ทำเสร็จก่อนวันที่พบข้อบกพร่อง ซึ่งเป็นไปไม่ได้ อาจพิมพ์วันที่ผิด ทั้งสองต้องแก้ไขโดยไม่ลบของเดิม แต่บันทึกการแก้ไขพร้อมเหตุผล

ปฏิบัติการประจำโมดูล

ปฏิบัติการ: ตรวจสภาพและทบทวนบันทึก

  1. ตรวจโดรนฝึกตามรายการของผู้ผลิต บันทึกผลทุกข้อ รวมข้อที่ปกติ
  2. จำลองเหตุลงจอดแรง แล้วเขียนรายการตรวจตามเหตุการณ์สำหรับรุ่นนั้น
  3. รวบรวมข้อบกพร่องของโดรนฝึกทุกลำ ทำแผนภูมิ u ด้วยตัวอย่างที่ 1
  4. ตรวจบันทึกการบำรุงรักษาของสาขาด้วยตัวอย่างที่ 2 และแก้ไขตามวิธีที่ถูกต้อง
  5. เสนอแบบฟอร์มบันทึกที่มีช่องครบตามหลักในบทนี้

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

ระวัง

  • ข้ามการตรวจตามเหตุการณ์ เพราะดูภายนอกไม่เสียหาย
  • เทียบจำนวนข้อบกพร่องดิบ โดยไม่หารด้วยการใช้งาน
  • บันทึกเฉพาะสิ่งที่ผิดปกติ จนไม่รู้ว่าตรวจอะไรไปแล้วบ้าง
  • อนุมัติงานของตนเองโดยไม่มีสิทธิ์
  • ลบหรือเขียนทับบันทึกเดิม แทนการบันทึกการแก้ไข

สรุป

  • การตรวจมีสามชนิด ก่อนบิน ตามรอบ และตามเหตุการณ์
  • แผนภูมิ u เทียบข้อบกพร่องต่อหน่วยการใช้งาน ขอบเขตคือ
  • บันทึกต้องมีงาน อ้างอิง วันที่ ผู้ทำ และผู้มีสิทธิ์อนุมัติ ตามหลักของ 14 CFR 43.9
  • แก้ไขบันทึกโดยเก็บของเดิมและเหตุผลไว้

แบบฝึกตรวจความเข้าใจ

  1. ลำหนึ่งบิน 40 ชั่วโมงพบ 6 ข้อบกพร่อง คิดเป็นกี่ข้อต่อ 10 ชั่วโมง
  2. , ขอบเขตควบคุมบนเท่าใด
  3. การตรวจหลังโดรนลงจอดแรงเป็นการตรวจชนิดใด
  4. บันทึกการบำรุงรักษาต้องมีอะไรบ้างตามหลักของ 14 CFR 43.9
  5. ถ้าพบว่าบันทึกเดิมผิด ควรแก้อย่างไร
เฉลย
  1. การตรวจตามเหตุการณ์
  2. รายละเอียดงานหรืออ้างอิง วันที่ทำเสร็จ ชื่อผู้ทำ และลายมือชื่อพร้อมใบอนุญาตของผู้อนุมัติ
  3. บันทึกการแก้ไขพร้อมเหตุผลโดยเก็บของเดิมไว้ ไม่ลบหรือเขียนทับ

สรุปสูตรสำคัญ

ข้อบกพร่องต่อหน่วย
ขอบเขตควบคุม

แหล่งอ้างอิงหลัก

  1. ASTM International. (2019). Standard specification for continued airworthiness of lightweight unmanned aircraft systems (ASTM F2909-19). link
  2. Code of Federal Regulations. 14 CFR § 43.9 Content, form, and disposition of maintenance, preventive maintenance, rebuilding, and alteration records. link
  3. Federal Aviation Administration. (2023). Aviation maintenance technician handbook – General (FAA-H-8083-30B). link
  4. NIST. (1997). U control chart. Dataplot reference manual (chapter 2). link
  5. National Aeronautics and Space Administration. (2008). Reliability-centered maintenance guide for facilities and collateral equipment. link

อ่านเพิ่มเติม

ศึกษาหน่วยความรู้ที่กำหนดล่วงหน้า ดูสื่อประกอบ และทำ quiz ประจำโมดูล

ในชั้นเรียน / ภาคสนาม

ปฏิบัติการในห้องแล็บหรือภาคสนามตามใบงาน พร้อม checklist ความปลอดภัย

หลักฐานการเรียนรู้: ใบงานที่ผ่านการตรวจและผล quiz

แบบทดสอบประจำโมดูล

แบบทดสอบนี้ใช้ตรวจความเข้าใจ (formative) ไม่ใช่การสอบเก็บคะแนน

โดเมนความรู้: การติดตั้ง บำรุงรักษา และการทดสอบ