การตรวจสภาพและบันทึก
UAT 303 การตรวจสอบและบำรุงรักษาระบบอากาศยานไร้คนขับ
บทเรียน
เมื่อเรียนจบโมดูลนี้ ผู้เรียนจะสามารถ
- แยกชนิดของการตรวจ ได้แก่ ก่อนบิน ตามรอบ และตามเหตุการณ์
- ติดตามอัตราข้อบกพร่องรายลำด้วยแผนภูมิควบคุม u
- ตรวจความครบถ้วนของบันทึกการบำรุงรักษาด้วยโปรแกรม
- เขียนบันทึกที่คนอื่นตรวจสอบย้อนได้
ทำไมต้องรู้
หน่วยความรู้เรื่องตรวจสภาพและบันทึกการบำรุงของคลังความรู้โดรนย้ำว่า บันทึกที่ดีทำให้คนอื่นรู้ว่าตรวจอะไร เมื่อใด ด้วยวิธีใด และพบอะไร และการไม่มีรอยเสียหายที่มองเห็นไม่ได้แปลว่าพร้อมบิน ต้องใช้รายการและเกณฑ์ของผู้ผลิตสำหรับรุ่นนั้น โมดูลนี้ต่อยอดด้วยการใช้บันทึกเป็น ข้อมูล เพื่อหาอากาศยานที่ผิดปกติในฝูง และตรวจว่าบันทึกครบตามหลัก
ชนิดของการตรวจ
- ก่อนบิน ทำทุกเที่ยวตามรายการตรวจของผู้ผลิตและของหน่วยงาน
- ตามรอบ ตามชั่วโมงบิน จำนวนเที่ยว หรือเวลาปฏิทิน อย่างใดครบก่อน ตามโปรแกรมบำรุงรักษา (โมดูล 1)
- ตามเหตุการณ์ หลังเหตุที่อาจทำให้เสียหายซ่อนอยู่ เช่น ลงจอดแรง ตก ถูกฝน หรือขนส่งผิดวิธี
ASTM F2909-19 วางแนวทางการรักษาความสมควรเดินอากาศของ UAS น้ำหนักเบาทั้งระบบ ไม่ใช่เฉพาะตัวอากาศยาน
หาอากาศยานที่ผิดปกติ
ถ้านับเพียงจำนวนข้อบกพร่องของแต่ละลำ ลำที่บินมากย่อมพบมากกว่า ต้องเทียบเป็น ข้อบกพร่องต่อหน่วยการใช้งาน เช่น ต่อ 10 ชั่วโมงบิน แล้วใช้ แผนภูมิควบคุม u ตามคู่มือ Dataplot ของ NIST ขอบเขตควบคุมคือ ซึ่งแคบลงเมื่อลำนั้นบินมาก ลำที่อยู่เหนือขอบเขตบนมีสาเหตุพิเศษที่ควรหา
ตัวอย่างที่ 1 แผนภูมิ u ของฝูง 4 ลำในหนึ่งไตรมาส
import math
fleet = {"A": (60, 7), "B": (55, 6), "C": (58, 21), "D": (62, 8)} # ชั่วโมงบิน, ข้อบกพร่อง
UNIT = 10 # ชั่วโมงต่อหน่วย
ubar = sum(d for _, d in fleet.values()) / (sum(h for h, _ in fleet.values()) / UNIT)
print(f"u-bar {ubar:.2f} defects per {UNIT} h")
for k, (h, d) in fleet.items():
n = h / UNIT
u = d / n
ucl = ubar + 3 * math.sqrt(ubar / n)
lcl = max(0.0, ubar - 3 * math.sqrt(ubar / n))
flag = "ABOVE UCL - investigate" if u > ucl else "in control"
print(f"UAV {k}: u {u:.2f}, limits [{lcl:.2f}, {ucl:.2f}] -> {flag}")
u-bar 1.79 defects per 10 h
UAV A: u 1.17, limits [0.15, 3.42] -> in control
UAV B: u 1.09, limits [0.08, 3.50] -> in control
UAV C: u 3.62, limits [0.12, 3.45] -> ABOVE UCL - investigate
UAV D: u 1.29, limits [0.18, 3.40] -> in control
ลำ C อยู่เหนือขอบเขตบน ไม่ใช่เพราะบินมากกว่าลำอื่น ขั้นต่อไปคือแยกข้อบกพร่องของลำ C ตามชนิด เช่น ถ้าส่วนใหญ่เป็นสกรูคลายที่แขนเดียวกัน อาจมีรอยร้าวหรือฐานยึดสึก ส่วนลำที่อยู่ในขอบเขตไม่ได้แปลว่าไม่มีปัญหา เพียงแต่ไม่ต่างจากฝูงอย่างมีนัยสำคัญ
บันทึกที่ตรวจสอบได้
ข้อบังคับการบินพลเรือนของสหรัฐฯ 14 CFR 43.9 กำหนดให้บันทึกการบำรุงรักษามีอย่างน้อย: รายละเอียดงานหรือการอ้างถึงข้อมูลที่ยอมรับได้ วันที่ทำเสร็จ ชื่อผู้ทำงาน (ถ้าไม่ใช่ผู้อนุมัติ) และเมื่องานเป็นที่พอใจ ลายมือชื่อ หมายเลขและชนิดใบอนุญาตของผู้อนุมัติ ซึ่งถือเป็นการอนุมัติคืนใช้งานเฉพาะงานนั้น แม้ข้อบังคับนี้ใช้กับอากาศยานที่มีคนขับในสหรัฐฯ หลักเดียวกันใช้กับบันทึกของโดรนได้ดี หน่วยงานไทยควรใช้แบบฟอร์มและผู้มีสิทธิ์ตามคู่มือของตนและข้อกำหนดของ กพท.
ตัวอย่างที่ 2 ตรวจความครบของบันทึก
from datetime import date
REQUIRED = ["uav", "work", "reference", "done_on", "performed_by", "approved_by"]
AUTHORISED = {"Somchai K.", "Nida P."} # ผู้มีสิทธิ์อนุมัติคืนใช้งานตามคู่มือหน่วยงาน
records = [
{"id": "R-101", "uav": "C", "work": "replace arm 2 screws", "reference": "MM 5-3", "done_on": date(2026, 9, 3),
"performed_by": "Anan T.", "approved_by": "Nida P.", "found_on": date(2026, 9, 2)},
{"id": "R-102", "uav": "C", "work": "replace motor 2", "reference": "", "done_on": date(2026, 9, 10),
"performed_by": "Anan T.", "approved_by": "Anan T.", "found_on": date(2026, 9, 9)},
{"id": "R-103", "uav": "A", "work": "propeller set", "reference": "MM 4-1", "done_on": date(2026, 9, 5),
"performed_by": "Mali S.", "approved_by": "Somchai K.", "found_on": date(2026, 9, 6)},
]
for r in records:
problems = [f"missing {f}" for f in REQUIRED if not r.get(f)]
if r["approved_by"] and r["approved_by"] not in AUTHORISED:
problems.append(f"{r['approved_by']} is not authorised to approve")
if r["done_on"] < r["found_on"]:
problems.append("work completed before the defect was found")
print(r["id"], "OK" if not problems else "; ".join(problems))
R-101 OK
R-102 missing reference; Anan T. is not authorised to approve
R-103 work completed before the defect was found
บันทึก R-102 ไม่มีการอ้างอิงคู่มือ และผู้ทำงานอนุมัติงานของตนเองทั้งที่ไม่มีสิทธิ์ ส่วน R-103 วันที่ทำเสร็จก่อนวันที่พบข้อบกพร่อง ซึ่งเป็นไปไม่ได้ อาจพิมพ์วันที่ผิด ทั้งสองต้องแก้ไขโดยไม่ลบของเดิม แต่บันทึกการแก้ไขพร้อมเหตุผล
ปฏิบัติการประจำโมดูล
ปฏิบัติการ: ตรวจสภาพและทบทวนบันทึก
- ตรวจโดรนฝึกตามรายการของผู้ผลิต บันทึกผลทุกข้อ รวมข้อที่ปกติ
- จำลองเหตุลงจอดแรง แล้วเขียนรายการตรวจตามเหตุการณ์สำหรับรุ่นนั้น
- รวบรวมข้อบกพร่องของโดรนฝึกทุกลำ ทำแผนภูมิ u ด้วยตัวอย่างที่ 1
- ตรวจบันทึกการบำรุงรักษาของสาขาด้วยตัวอย่างที่ 2 และแก้ไขตามวิธีที่ถูกต้อง
- เสนอแบบฟอร์มบันทึกที่มีช่องครบตามหลักในบทนี้
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
ระวัง
- ข้ามการตรวจตามเหตุการณ์ เพราะดูภายนอกไม่เสียหาย
- เทียบจำนวนข้อบกพร่องดิบ โดยไม่หารด้วยการใช้งาน
- บันทึกเฉพาะสิ่งที่ผิดปกติ จนไม่รู้ว่าตรวจอะไรไปแล้วบ้าง
- อนุมัติงานของตนเองโดยไม่มีสิทธิ์
- ลบหรือเขียนทับบันทึกเดิม แทนการบันทึกการแก้ไข
สรุป
- การตรวจมีสามชนิด ก่อนบิน ตามรอบ และตามเหตุการณ์
- แผนภูมิ u เทียบข้อบกพร่องต่อหน่วยการใช้งาน ขอบเขตคือ
- บันทึกต้องมีงาน อ้างอิง วันที่ ผู้ทำ และผู้มีสิทธิ์อนุมัติ ตามหลักของ 14 CFR 43.9
- แก้ไขบันทึกโดยเก็บของเดิมและเหตุผลไว้
แบบฝึกตรวจความเข้าใจ
- ลำหนึ่งบิน 40 ชั่วโมงพบ 6 ข้อบกพร่อง คิดเป็นกี่ข้อต่อ 10 ชั่วโมง
- , ขอบเขตควบคุมบนเท่าใด
- การตรวจหลังโดรนลงจอดแรงเป็นการตรวจชนิดใด
- บันทึกการบำรุงรักษาต้องมีอะไรบ้างตามหลักของ 14 CFR 43.9
- ถ้าพบว่าบันทึกเดิมผิด ควรแก้อย่างไร
เฉลย
- การตรวจตามเหตุการณ์
- รายละเอียดงานหรืออ้างอิง วันที่ทำเสร็จ ชื่อผู้ทำ และลายมือชื่อพร้อมใบอนุญาตของผู้อนุมัติ
- บันทึกการแก้ไขพร้อมเหตุผลโดยเก็บของเดิมไว้ ไม่ลบหรือเขียนทับ
สรุปสูตรสำคัญ
| ข้อบกพร่องต่อหน่วย | |
| ขอบเขตควบคุม |
แหล่งอ้างอิงหลัก
- ASTM International. (2019). Standard specification for continued airworthiness of lightweight unmanned aircraft systems (ASTM F2909-19). link
- Code of Federal Regulations. 14 CFR § 43.9 Content, form, and disposition of maintenance, preventive maintenance, rebuilding, and alteration records. link
- Federal Aviation Administration. (2023). Aviation maintenance technician handbook – General (FAA-H-8083-30B). link
- NIST. (1997). U control chart. Dataplot reference manual (chapter 2). link
- National Aeronautics and Space Administration. (2008). Reliability-centered maintenance guide for facilities and collateral equipment. link
อ่านเพิ่มเติม
ศึกษาหน่วยความรู้ที่กำหนดล่วงหน้า ดูสื่อประกอบ และทำ quiz ประจำโมดูล
ในชั้นเรียน / ภาคสนาม
ปฏิบัติการในห้องแล็บหรือภาคสนามตามใบงาน พร้อม checklist ความปลอดภัย
หลักฐานการเรียนรู้: ใบงานที่ผ่านการตรวจและผล quiz