ความปลอดภัยสาธารณะ

ทำไมต้องรู้

เมื่อน้ำท่วมฉับพลัน ถนนถูกตัดขาด และมีรายงานคนหาย ทีมกู้ภัยต้องการภาพจากมุมสูงเร็วที่สุด โดรนให้ภาพได้ในไม่กี่นาทีโดยไม่เสี่ยงชีวิตเจ้าหน้าที่ แต่ถ้าทีมโดรนบินโดยไม่ประสานกับศูนย์บัญชาการ ภาพอาจไปไม่ถึงคนที่ต้องใช้ หรือโดรนอาจขวางเฮลิคอปเตอร์กู้ภัย หนังสือ Disaster Robotics ของ Murphy (2014) รวบรวมการใช้หุ่นยนต์ในภัยพิบัติจริงหลายสิบครั้ง และชี้ว่าเทคโนโลยีจะช่วยได้เมื่อเข้ากับระบบงานของผู้ตอบสนองเหตุ

ทั้งวิชาใช้กรณีสมมติเดียว: น้ำท่วมฉับพลันในอำเภอหนึ่ง มีผู้สูญหายในป่าริมน้ำ 1 คน ศูนย์บัญชาการเหตุการณ์ขอทีมโดรนของจังหวัดสนับสนุน ตัวเลขทั้งหมดเป็นข้อมูลสมมติสำหรับฝึก ไม่ใช่เหตุการณ์จริง โค้ด Python ของทุกโมดูลดาวน์โหลดได้ที่ /downloads/uat-364/

บทบาทของโดรนตามช่วงเวลาของภัย

ตัวอย่างจริง: หลังพายุไซโคลนในโมซัมบิกปี 2019 WFP ใช้โดรนร่วมกับ AI นับบ้านที่เสียหาย และผู้บังคับโดรนเป็นเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นที่ WFP ฝึกไว้ก่อนเกิดภัย การเตรียมคนก่อนเกิดภัยจึงสำคัญพอ ๆ กับเครื่อง

ระบบบัญชาการเหตุการณ์

เหตุที่มีหลายหน่วยงานต้องมีโครงสร้างสั่งการเดียว ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (incident command system, ICS) ใน NIMS ฉบับที่ 3 (FEMA, 2017) มีผู้บัญชาการเหตุการณ์และส่วนงานหลักสี่ส่วน คือ ปฏิบัติการ (Operations) แผน (Planning) สนับสนุน (Logistics) และการเงินและธุรการ (Finance/Administration) ทีมโดรนไม่ใช่หน่วยอิสระ แต่เป็นทรัพยากรที่อยู่ใต้โครงสร้างนี้ ประเทศไทยมีแผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2564–2570 ของกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยเป็นกรอบ ส่วนการทำงานร่วมกับทีมค้นหาและกู้ภัยในอาคารถล่มมีแนวทาง INSARAG 2020 ของสหประชาชาติ

การวางหน่วยโดรนใต้ Operations และส่งข้อมูลให้หน่วยสถานการณ์ใต้ Planning เป็นตัวอย่างหนึ่ง แต่ละหน่วยงานอาจจัดต่างกัน สิ่งสำคัญคือทุกคนรู้ว่าใครสั่งงานทีมโดรน และใครรับข้อมูล

ทรัพยากรสำหรับภารกิจต่อเนื่อง

การเฝ้าระวังพื้นที่น้ำท่วมอาจต้องมีโดรนในอากาศต่อเนื่องหลายชั่วโมง แบตเตอรี่หนึ่งก้อนบินได้จำกัด และต้องใช้เวลาชาร์จนานกว่าเวลาบิน ทีมจึงต้องคำนวณจำนวนแบตเตอรี่และเครื่องก่อนออกพื้นที่

import math

MISSION_MIN, FLIGHT_MIN, SWAP_MIN, CHARGE_MIN = 240, 25, 5, 60

sorties = math.ceil(MISSION_MIN / FLIGHT_MIN)
per_slot = math.ceil((FLIGHT_MIN + SWAP_MIN + CHARGE_MIN) / FLIGHT_MIN)
print(f"{sorties} sorties over {MISSION_MIN} min")
print(f"batteries in rotation per aircraft slot: {per_slot} (+1 spare = {per_slot + 1})")
print("no gap during battery swaps needs 2 aircraft alternating "
      f"-> {2 * (per_slot + 1)} batteries and a charger that keeps up")

10 sorties over 240 min
batteries in rotation per aircraft slot: 4 (+1 spare = 5)
no gap during battery swaps needs 2 aircraft alternating -> 10 batteries and a charger that keeps up

เตรียมข้อมูลและทีมก่อนเกิดภัย

หน่วยความรู้เรื่องการเตรียมทีมและข้อมูลระบุว่าภาพหลังเกิดเหตุตีความได้ดีขึ้นเมื่อมี ข้อมูลฐาน ก่อนเกิดเหตุที่ระบุวันที่และระบบพิกัด เช่น ขอบเขตชุมชน อาคาร เส้นทาง และจุดตั้งฐาน ข้อมูลเก่าอาจไม่ตรงสภาพล่าสุด จึงต้องรู้อายุของทุกชั้น

from datetime import date

EVENT = date(2026, 9, 20)
layers = [  # ชื่อชั้น, วันที่ข้อมูล, ระบบพิกัด
    ("village boundaries", date(2025, 11, 2), "EPSG:32647"),
    ("building footprints", date(2023, 5, 14), "EPSG:32647"),
    ("roads", date(2026, 6, 30), "EPSG:4326"),
    ("staging areas", None, None),
]
for name, d, crs in layers:
    issues = []
    if d is None:
        issues.append("date unknown")
    elif (EVENT - d).days > 365:
        issues.append(f"{(EVENT - d).days} days old")
    if crs is None:
        issues.append("CRS unknown")
    print(f"{name:<20} {'OK' if not issues else ', '.join(issues)}")

village boundaries   OK
building footprints  1225 days old
roads                OK
staging areas        date unknown, CRS unknown

กฎหมายและการคุ้มครองข้อมูล

เหตุฉุกเฉินไม่ได้ทำให้ได้รับยกเว้นการอนุญาตโดยอัตโนมัติ ทีมต้องตรวจข้อกำหนดของ กพท. และประสานผ่านศูนย์บัญชาการในพื้นที่ (ดู UAT 313) ภาพจากภารกิจอาจเห็นใบหน้า บ้าน และตำแหน่งผู้ประสบภัย คู่มือคุ้มครองข้อมูลในงานมนุษยธรรมของ ICRC (ฉบับที่ 3, 2024) มีบทว่าด้วยโดรนโดยเฉพาะ ชี้ประเด็นข้อมูลส่วนบุคคล ความมั่นคงของข้อมูล และความไว้วางใจของชุมชน (รายละเอียดในโมดูล 5) ส่วน NIST มีวิธีทดสอบมาตรฐานของโดรนขนาดเล็กที่ใช้ออกแบบการฝึกทักษะผู้บังคับได้

ปฏิบัติการประจำโมดูล

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

สรุป

• โดรนมีบทบาทก่อน ระหว่าง และหลังเกิดภัย การเตรียมคนก่อนเกิดภัยสำคัญพอ ๆ กับเครื่อง
• ทีมโดรนเป็นทรัพยากรภายใต้ระบบบัญชาการเหตุการณ์ ต้องรู้ว่าใครสั่งงานและใครรับข้อมูล
• ภารกิจต่อเนื่องต้องคำนวณจำนวนเครื่อง แบตเตอรี่ และแหล่งชาร์จ
• ข้อมูลฐานต้องรู้อายุและระบบพิกัด และเหตุฉุกเฉินไม่ยกเว้นการอนุญาตหรือการคุ้มครองข้อมูล

แบบฝึกตรวจความเข้าใจ

1. ภารกิจ 3 ชั่วโมง บินได้ 20 นาทีต่อก้อน ต้องบินกี่เที่ยว
2. บิน 20 นาที เปลี่ยน 5 นาที ชาร์จ 50 นาที ต้องหมุนเวียนแบตเตอรี่กี่ก้อนต่อหนึ่งตำแหน่งบิน
3. ส่วนงานหลักสี่ส่วนใน ICS ตาม NIMS มีอะไรบ้าง
4. ทำไมภารกิจเฝ้าระวังต่อเนื่องจึงต้องมีโดรนสองลำ
5. เหตุฉุกเฉินยกเว้นการขออนุญาตบินหรือไม่