ปฏิบัติงานช่วงที่ 2
UAT 497 การเรียนรู้บูรณาการกับการทำงานด้านเทคโนโลยีระบบอากาศยานไร้คนขับและระบบอัตโนมัติ
บทเรียน
เมื่อเรียนจบโมดูลนี้ ผู้เรียนจะสามารถ
- เลือกปัญหาสำหรับโครงการปรับปรุงงานจากข้อมูล ด้วยกราฟ Pareto
- หาสาเหตุรากด้วยแผนผังก้างปลาและ 5 Whys
- วางแผนโครงการด้วยวงจร PDCA และหาเส้นทางวิกฤตด้วย CPM
- บริหารขอบเขต เวลา และความเสี่ยงของโครงการเล็กในองค์กร
ทำไมต้องรู้
ช่วงที่สองของการฝึก นักศึกษาคุ้นกับงานแล้วและเริ่มเห็นปัญหาที่เกิดซ้ำ โครงการปรับปรุงงาน เป็นโอกาสใช้ความรู้สร้างประโยชน์ให้องค์กร และเป็นแกนของรายงานปลายภาค โครงการที่ดีเล็กพอทำเสร็จในหกถึงเจ็ดสัปดาห์ แต่วัดผลได้ชัด
PDCA
ISO 9001:2015 ใช้วงจร PDCA ร่วมกับการคิดเชิงความเสี่ยงเป็นแกนของการจัดการกระบวนการ (ISO เพิ่งออกฉบับ ISO 9001:2026 ในเดือนกันยายน 2569) วงจรนี้เหมาะกับโครงการปรับปรุง
- Plan เลือกปัญหาจากข้อมูล หาสาเหตุ และวางแผนแก้
- Do ทดลองแก้ในขอบเขตเล็ก
- Check วัดผลเทียบกับก่อนแก้
- Act ถ้าได้ผล ทำเป็นมาตรฐาน ถ้าไม่ได้ เริ่มวงใหม่
เลือกปัญหาด้วย Pareto
ASQ อธิบาย กราฟ Pareto ว่าเรียงสาเหตุจากมากไปน้อยพร้อมเส้นสะสม เพื่อหา “ส่วนน้อยที่สำคัญ” ที่ก่อปัญหาส่วนใหญ่
ตัวอย่างที่ 1 ภารกิจล่าช้าเพราะอะไร
สาเหตุของภารกิจที่เริ่มช้ากว่ากำหนดในสองเดือน (ข้อมูลสมมติ)
delays = {"weather": 18, "battery not charged": 11, "missing permit": 7,
"GNSS/compass issue": 5, "crew late": 3, "software update": 2}
total = sum(delays.values())
cum = 0
for cause, n in sorted(delays.items(), key=lambda kv: -kv[1]):
cum += n
print(f"{cause:<20} {n:>2} {n / total:5.1%} cumulative {cum / total:5.1%}")
controllable = {k: v for k, v in delays.items() if k != "weather"}
top = max(controllable, key=controllable.get)
print(f"largest cause the team controls: {top} ({controllable[top] / total:.0%} of all delays)")
weather 18 39.1% cumulative 39.1%
battery not charged 11 23.9% cumulative 63.0%
missing permit 7 15.2% cumulative 78.3%
GNSS/compass issue 5 10.9% cumulative 89.1%
crew late 3 6.5% cumulative 95.7%
software update 2 4.3% cumulative 100.0%
largest cause the team controls: battery not charged (24% of all delays)
อากาศเป็นสาเหตุใหญ่สุดแต่ควบคุมไม่ได้ สาเหตุที่ทีมควบคุมได้และใหญ่ที่สุดคือแบตเตอรี่ไม่พร้อม จึงเป็นหัวข้อโครงการที่ดี
หาสาเหตุราก
- แผนผังก้างปลา (Ishikawa) แยกสาเหตุเป็นหมวด เช่น คน วิธีการ อุปกรณ์ วัสดุ สภาพแวดล้อม และการวัด ช่วยให้ทีมคิดครบ (Ishikawa, 1976)
- 5 Whys ถาม “ทำไม” ต่อเนื่องจนถึงสาเหตุที่แก้ได้ Ohno (1988) ใช้วิธีนี้ในระบบการผลิตของโตโยต้า เช่น แบตไม่พร้อม เพราะไม่ได้ชาร์จ เพราะไม่รู้ว่าลูกไหนหมด เพราะไม่มีป้ายสถานะ เพราะไม่มีขั้นตอนหลังบิน ซึ่งเป็นสาเหตุที่แก้ได้ด้วยขั้นตอนและป้ายสถานะ
วางแผนด้วย CPM
วิธีเส้นทางวิกฤต (critical path method) ของ Kelley และ Walker (1959) หาลำดับงานที่ยาวที่สุดซึ่งกำหนดเวลาเสร็จของโครงการ งานบนเส้นทางวิกฤตล่าช้าเท่าใด โครงการล่าช้าเท่านั้น ส่วนงานอื่นมี slack ให้เลื่อนได้ PMBOK Guide ฉบับที่ 8 (2025) ใช้แนวคิดนี้ในการบริหารกำหนดการ
ตัวอย่างที่ 2 แผนโครงการระบบสถานะแบตเตอรี่
งาน (วันทำงาน) และงานที่ต้องเสร็จก่อน
tasks = { # งาน: (วัน, งานที่ต้องเสร็จก่อน)
"A study current process": (3, []),
"B root-cause analysis": (2, ["A study current process"]),
"C design status labels & checklist": (3, ["B root-cause analysis"]),
"D charging schedule": (2, ["B root-cause analysis"]),
"E pilot test": (4, ["C design status labels & checklist", "D charging schedule"]),
"F train crew": (2, ["C design status labels & checklist"]),
"G measure & report": (3, ["E pilot test", "F train crew"]),
}
es, ef = {}, {}
for t, (d, pre) in tasks.items():
es[t] = max((ef[p] for p in pre), default=0)
ef[t] = es[t] + d
end = max(ef.values())
lf, ls = {}, {}
for t in reversed(list(tasks)):
succ = [s for s, (_, pre) in tasks.items() if t in pre]
lf[t] = min((ls[s] for s in succ), default=end)
ls[t] = lf[t] - tasks[t][0]
for t in tasks:
slack = ls[t] - es[t]
print(f"{t:<36} ES {es[t]:>2} EF {ef[t]:>2} slack {slack} {'CRITICAL' if slack == 0 else ''}")
print(f"project duration {end} working days")
A study current process ES 0 EF 3 slack 0 CRITICAL
B root-cause analysis ES 3 EF 5 slack 0 CRITICAL
C design status labels & checklist ES 5 EF 8 slack 0 CRITICAL
D charging schedule ES 5 EF 7 slack 1
E pilot test ES 8 EF 12 slack 0 CRITICAL
F train crew ES 8 EF 10 slack 2
G measure & report ES 12 EF 15 slack 0 CRITICAL
project duration 15 working days
เส้นทางวิกฤตคือ A–B–C–E–G รวม 15 วันทำงาน งานจัดตารางชาร์จ (D) มี slack หนึ่งวัน และการอบรมทีม (F) มีสองวัน ถ้าพี่เลี้ยงไม่ว่างช่วงทดลองใช้ (E) โครงการจะเลื่อนทันที จึงควรจองเวลาไว้ก่อน
กิจกรรมโครงการปรับปรุงงาน
กิจกรรม: โครงการ PDCA หนึ่งวง
- รวบรวมข้อมูลปัญหาที่เกิดซ้ำอย่างน้อยสี่สัปดาห์ ทำกราฟ Pareto ด้วยตัวอย่างที่ 1
- ทำแผนผังก้างปลาและ 5 Whys ร่วมกับทีม
- เขียนขอบเขตโครงการหนึ่งหน้า (ปัญหา ตัวชี้วัด เป้าหมาย สิ่งที่อยู่นอกขอบเขต) ให้พี่เลี้ยงอนุมัติ
- วางแผนงานด้วย CPM ตามตัวอย่างที่ 2 และระบุความเสี่ยงของโครงการ
- ทดลองแก้ในขอบเขตเล็ก และเก็บข้อมูลเพื่อวัดผลในโมดูล 5
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
ระวัง
- เลือกหัวข้อจากความรู้สึก ไม่ใช้ข้อมูล
- เลือกสาเหตุที่ควบคุมไม่ได้ เป็นโครงการ
- หยุดที่อาการ ไม่ถามต่อถึงสาเหตุราก
- ขอบเขตใหญ่เกิน ทำไม่เสร็จในเวลาฝึก
- ไม่เก็บข้อมูลก่อนแก้ จึงวัดผลไม่ได้
สรุป
- PDCA เป็นโครงของโครงการปรับปรุงงาน
- Pareto ชี้สาเหตุหลัก แต่ต้องเลือกสาเหตุที่ทีมควบคุมได้
- แผนผังก้างปลาและ 5 Whys ช่วยหาสาเหตุราก
- CPM หาเส้นทางวิกฤตและ slack เพื่อบริหารเวลาโครงการ
แบบฝึกตรวจความเข้าใจ
- PDCA ย่อมาจากอะไร
- สาเหตุ 20, 10, 5, 5 ครั้ง สาเหตุแรกคิดเป็นกี่เปอร์เซ็นต์
- งาน A 2 วัน B 3 วันต่อจาก A C 1 วันต่อจาก A และ D 2 วันต่อจาก B และ C โครงการใช้กี่วัน
- จากข้อ 3 งาน C มี slack เท่าใด
- ทำไมอากาศจึงไม่ควรเป็นหัวข้อโครงการปรับปรุงงาน แม้เป็นสาเหตุใหญ่สุด
เฉลย
- Plan, Do, Check, Act
- วัน (A–B–D)
- วัน
- ทีมควบคุมอากาศไม่ได้ ควรเลือกสาเหตุที่แก้ได้ หรือปรับการวางแผนรับมือกับอากาศแทน
สรุปสูตรสำคัญ
| สัดส่วนสะสมของ Pareto | |
| CPM |
แหล่งอ้างอิงหลัก
- International Organization for Standardization. (2015). Quality management systems — Requirements (ISO 9001:2015). link
- ASQ. What is a Pareto chart? ASQ quality resources. link
- Ishikawa, K. (1976). Guide to quality control. Asian Productivity Organization. link
- Ohno, T. (1988). Toyota production system: Beyond large-scale production. Productivity Press. link
- Kelley, J. E., & Walker, M. R. (1959). Critical-path planning and scheduling. Papers presented at the Eastern Joint IRE-AIEE-ACM Computer Conference (pp. 160–173). link
- Project Management Institute. (2025). A guide to the project management body of knowledge (PMBOK guide) (8th ed.). link
อ่านเพิ่มเติม
ศึกษาหน่วยความรู้ที่กำหนดล่วงหน้า ดูสื่อประกอบ และทำ quiz ประจำโมดูล
ในชั้นเรียน / ภาคสนาม
ปฏิบัติงานในสถานประกอบการภายใต้การดูแลของพี่เลี้ยง
หลักฐานการเรียนรู้: บันทึกการปฏิบัติงานที่พี่เลี้ยงรับรอง